Czego oczekują uczniowie od nauczycieli?

W dzisiejszych czasach rola nauczyciela wykracza daleko poza tradycyjne przekazywanie wiedzy. Uczniowie, zwłaszcza nastolatkowie, oczekują od swoich nauczycieli znacznie więcej niż tylko efektywnego nauczania. Potrzeby młodych ludzi ewoluują, a zrozumienie ich oczekiwań jest kluczowe dla stworzenia inspirującego i efektywnego środowiska edukacyjnego. Choć czasami deklarowane przez uczniów pragnienia różnią się od ich rzeczywistych potrzeb, a te zmieniają się wraz z wiekiem, warto skupić się na tym, czego nastolatkowie potrzebują najbardziej. W tym artykule przyjrzymy się czterem fundamentalnym potrzebom nastoletnich uczniów, które pomogą nauczycielom lepiej zrozumieć swoich podopiecznych i skuteczniej na nich wpływać: spójności reguł, wzajemnemu szacunkowi, stawianiu wyzwań i życzliwości.

Spójność reguł – fundament bezpieczeństwa i przewidywalności

Nastolatkowie, mimo pragnienia swobody i niezależności, wciąż potrzebują jasnych granic i reguł. Spójność reguł daje im poczucie bezpieczeństwa i przewidywalności, które są niezwykle ważne w burzliwym okresie dorastania. Reguły powinny być jasno określone, zrozumiałe i, co najważniejsze, konsekwentnie przestrzegane przez wszystkich – zarówno nauczycieli, jak i uczniów. Idealnym rozwiązaniem jest wspólne ustalanie zasad, co zwiększa poczucie odpowiedzialności i zaangażowania uczniów w ich przestrzeganie.

Paradoksalnie, spójne granice nie ograniczają, lecz zachęcają do eksperymentowania i podejmowania wyzwań. Uczniowie czują się pewniej, wiedząc, jakie są ramy i konsekwencje. Całkowita wolność, pozbawiona jakichkolwiek reguł, może wywołać u nastolatków lęk, zamieszanie i prowadzić do problemów. Brak przewidywalności i chaos mogą rodzić frustrację, a nawet agresję. Dlatego tak istotne jest, aby nauczyciele dbali o spójność i konsekwencję w swoim postępowaniu.

Przykład 1: Wspólne tworzenie zasad na lekcji

Zamiast narzucać uczniom regulamin szkoły, który często jest postrzegany jako coś odległego i niezrozumiałego, warto zaprosić ich do współtworzenia zasad obowiązujących na lekcji. Dyskusja nad tym, jakie zachowania są akceptowalne, a jakie nie, pozwala uczniom zrozumieć celowość reguł i poczuć się odpowiedzialnymi za ich przestrzeganie. To nie tylko zwiększa dyscyplinę na lekcjach, ale również buduje poczucie wspólnoty i wzajemnego szacunku.

Przykład 2: Korekta planu dnia ucznia

Historia ucznia liceum, który borykał się z problemami w nauce, bólami głowy i ogólnym zmęczeniem, doskonale ilustruje znaczenie spójności i organizacji. Wychowawczyni, zamiast skupiać się na ocenach, usiadła z uczniem i wspólnie przeanalizowali jego plan dnia. Okazało się, że uczeń tracił dużo czasu na nieproduktywne czynności. Wspólne skorygowanie planu dnia, wprowadzenie regularności i spójności w jego codziennym harmonogramie, przyniosło zaskakujące efekty. Uczeń poczuł się bardziej zorganizowany, zyskał poczucie kontroli nad swoim czasem i życiem, co pozytywnie wpłynęło na jego samopoczucie i wyniki w nauce.

Wzajemny szacunek – fundament relacji nauczyciel-uczeń

Szacunek jest kluczowym elementem budowania pozytywnych relacji między nauczycielem a uczniem. Uczniowie pragną szanować swoich nauczycieli i jednocześnie czuć się przez nich szanowani. Szacunek nauczyciela nie wynika automatycznie z pełnionej funkcji, ale musi być zapracowany poprzez postawę, zachowanie i sposób traktowania uczniów. Nauczyciel, który liczy się ze zdaniem uczniów, postępuje zgodnie z głoszonymi wartościami i docenia ich wysiłek, naturalnie zyskuje szacunek w ich oczach.

Błędem jest koncentrowanie się wyłącznie na rywalizacji i docenianiu jedynie uczniów osiągających najlepsze wyniki. Takie podejście buduje atmosferę niesprawiedliwości i demotywuje uczniów, którzy mają trudności. Zamiast tego, nauczyciel powinien doceniać wysiłek włożony w naukę, postępy, nawet te najmniejsze, oraz zaangażowanie uczniów. Koncentracja na procesie uczenia się, a nie tylko na wynikach, tworzy równe szanse dla wszystkich uczniów i pokazuje im, że nauczyciel ich docenia i szanuje.

Świętowanie sukcesów, zarówno indywidualnych, jak i klasowych, jest doskonałym sposobem na budowanie wzajemnego szacunku i pozytywnej atmosfery. Można świętować zakończenie działu, poprawę zachowania, lepszą frekwencję, czy nawet drobne postępy. Ważne, aby doceniać starania i osiągnięcia uczniów, pokazując im, że ich praca i wysiłek są zauważane i cenione.

Słuchanie zdania uczniów i branie go pod uwagę to kolejny ważny aspekt budowania szacunku. Dawanie uczniom wyboru, na przykład w zakresie zadań domowych, sposobów rozwiązywania problemów, czy kolejności omawianych tematów, pokazuje, że nauczyciel liczy się z ich opinią i potrzebami. Strategia wyboru może być stosowana w wielu sytuacjach edukacyjnych, zwiększając zaangażowanie i motywację uczniów.

Sprawnościowy OK (SOK) to innowacyjne podejście, które doskonale wpisuje się w ideę budowania szacunku i doceniania wysiłku uczniów. Zamiast tradycyjnych stopni, uczniowie zdobywają sprawności, które mogą realizować w wybranym przez siebie tempie i terminie. To daje im poczucie kontroli nad procesem uczenia się, pozwala na indywidualizację nauki i eliminuje negatywne skutki rywalizacji.

Wysokie oczekiwania i wyzwania – motywacja do rozwoju

Wbrew pozorom, uczniowie, nawet ci nastoletni, pragną wyzwań. Choć wielu z nich deklaruje, że szkoła jest dla nich jedynie przymusem i obowiązkiem, w głębi duszy chcą się rozwijać i osiągać sukcesy. Ważne jest, aby pomóc im odkryć, po co tak naprawdę chodzą do szkoły i co mogą z niej wynieść. Rozmowa na temat ich celów, marzeń i potrzeb może otworzyć im oczy na potencjalne korzyści płynące z edukacji.

Kluczem jest stawianie wyzwań realnych i dostosowanych do możliwości uczniów. Wyzwania narzucone z góry, bez uwzględnienia indywidualnych potrzeb i umiejętności, mogą jedynie zniechęcić i zdemotywować. Dlatego tak ważne jest wspólne ustalanie celów z uczniami, zarówno indywidualnych, jak i klasowych. Jeśli cele zostaną określone wspólnie, uczniowie poczują się bardziej odpowiedzialni za ich realizację i będą chętniej angażować się w ich osiągnięcie.

Stworzenie harmonogramu działań, uwzględniającego wzajemną pomoc uczniowską i wsparcie nauczyciela, jest kluczowe dla skutecznego realizowania ambitnych celów. Rola nauczyciela w tym procesie polega na pomaganiu uczniom, monitorowaniu postępów, dostosowywaniu działań do ich możliwości i potrzeb oraz motywowaniu do dalszej pracy.

Aby skutecznie stawiać wyzwania, nauczyciel musi dobrze znać swoich uczniów, ich mocne i słabe strony, ich zainteresowania i aspiracje. Ważne jest, aby podzielić duże cele na mniejsze, osiągalne etapy, celebrować każdy sukces i dostosowywać poziom trudności do aktualnych umiejętności uczniów. Świadomość, że nauczyciel bierze pod uwagę ich możliwości i im pomaga, jest dla uczniów niezwykle cenna i motywująca.

Życzliwość – budowanie zaufania i relacji

Oprócz wiedzy i kompetencji, uczniowie oczekują od nauczycieli życzliwości. Nie chcą widzieć w nauczycielu jedynie osoby oceniającej i wymagającej, ale także kogoś, kto jest zainteresowany ich sprawami, gotowy do pomocy i wsparcia. Życzliwość nauczyciela buduje zaufanie i otwiera drogę do pozytywnych relacji, które są fundamentem efektywnej edukacji.

Życzliwość może przejawiać się w wielu drobnych gestach: w uśmiechu, w poświęceniu czasu na rozmowę z uczniem, w zrozumieniu jego problemów, w pochwale za dobrze wykonane zadanie, czy w zwykłym zapytaniu „Jak się masz?”. Okazywana życzliwość rodzi życzliwość w drugą stronę, tworząc pozytywną atmosferę w klasie i sprzyjając lepszej współpracy.

Uczniowie chcą wiedzieć, że mogą liczyć na nauczyciela nie tylko w sytuacjach trudnych, gdy potrzebują pomocy, ale także wtedy, gdy osiągają sukcesy i chcą się nimi podzielić. Docenianie, wsparcie i zaufanie to kluczowe elementy życzliwej relacji nauczyciel-uczeń.

Badania profesora Johna Hattiego, jednego z najwybitniejszych badaczy edukacji, jednoznacznie wskazują, że budowanie relacji między nauczycielem a uczniem jest jednym z najbardziej efektywnych czynników wpływających na osiągnięcia uczniów. Inwestycja w relacje, w życzliwość i zaufanie, przynosi wymierne korzyści w postaci lepszych wyników nauczania, większej motywacji uczniów i pozytywnej atmosfery w szkole.

Czasy szkolne to stosunkowo krótki okres w życiu ucznia, ale pamięć o dobrym nauczycielu, o nauczycielu życzliwym i wspierającym, może przetrwać całe życie. Wiedza akademicka, choć ważna, często bywa ulotna, ale relacja, zbudowana na szacunku, zaufaniu i życzliwości, pozostaje na długo, kształtując postawy i wartości młodego człowieka.

Inspirowano się artykułem Mary Ann Ware i Jodi Rath w ASCD.org.

Notka o autorce: Danuta Sterna – była nauczycielka matematyki i dyrektorka szkoły, ekspertka merytoryczna w programie Szkoła Ucząca Się (SUS) (prowadzonym przez CEO i PAFW), autorka książek i publikacji dla nauczycieli, propaguje ocenianie kształtujące w polskich szkołach. Niniejszy wpis pochodzi z jej bloga w partnerskiej platformie Edunews.pl – www.osswiata.pl.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Czego oczekują uczniowie od nauczycieli?, możesz odwiedzić kategorię Edukacja.