Historia Kolbud: Od Kiedy Powstały?

Początki miejscowości Kolbudy, położonej na malowniczym Pomorzu, sięgają odległych czasów średniowiecza. Pierwsze wzmianki historyczne o tej osadzie, ówcześnie znanej jako Obr./Unter Kahlbude, datuje się na rok 1395. To właśnie wtedy Wielki Mistrz Krzyżacki, Konrad von Jungingen, zdecydował o nadaniu klasztorowi Kartuzów rozległych dóbr ziemskich, w skład których wchodziła wieś Bielkowo wraz z niewielkim przysiółkiem o nazwie Kolbudy. W tym wczesnym okresie Kolbudy były skromną osadą, zaledwie przysiółkiem znacznie większego i bogatszego Bielkowa. W czasach nadania Kartuzom, Bielkowo szczyciło się 45 włókami ziemi, podczas gdy Kolbudy posiadały jedynie 5 włók oraz młyn wodny, stanowiący istotny element lokalnej infrastruktury.

Początki i Krzyżackie Nadania

Warto podkreślić, że zarówno mieszkańcy Kolbud, jak i Bielkowa, w tamtych odległych czasach, mieli być wolni od wszelkich ciężarów i powinności na rzecz Zakonu Krzyżackiego. Młyn w Kolbudach pełnił ważną rolę gospodarczą dla okolicznych osad krzyżackich. Wsie takie jak Lublewo, Kowale i Żuławka były zobowiązane do dostarczania zboża do tego młyna, co było praktyką jeszcze sprzed 1395 roku. Ta zależność podkreśla znaczenie Kolbud jako lokalnego centrum gospodarczego, mimo niewielkich rozmiarów.

Kolbudy pod Władzą Kartuzów

Kolejnym istotnym momentem w historii Kolbud był rok 1399. Konwent Kartuzów, ówczesny właściciel osady, zdecydował się wydać Kolbudy osadnikom z Bielkowa na prawie chełmińskim. To posunięcie miało znaczące konsekwencje dla lokalnej społeczności. Osadnicy otrzymali prawo do pobierania szarwarków, kar i innych opłat na własny użytek, w zamian za co zobowiązani byli do regularnego płacenia czynszu na rzecz klasztoru. Ten system dzierżawy wprowadził nowe zasady funkcjonowania i gospodarowania w Kolbudach.

XVI i XVII Wiek - Rozwój i Karczmy

W II połowie XVI wieku, Kolbudy nadal pozostawały własnością kościelną, należącą do klasztoru Kartuzów. Z tego okresu pochodzą informacje o istnieniu we wsi karczmy. Była to jedna z 34 karczm zlokalizowanych na terytorium Kartuzów, co świadczy o rozwiniętej sieci handlowej i komunikacyjnej w regionie. W 1670 roku, osadnicy Kolbud płacili Kartuzom 3 złote i 10 groszy za użytkowanie ziem wsi, a także 13 złotych i 10 groszy za użytkowanie hamerni, co dodatkowo świadczy o istnieniu lokalnego przemysłu. Do tego dochodziła pewna ilość żelaza jako dodatkowa danina.

Okupacja Pruska i Wolne Miasto Gdańsk

Przełom XVIII i XIX wieku przyniósł istotne zmiany polityczne i administracyjne dla Kolbud. Po II rozbiorze Polski w 1793 roku, tereny te znalazły się pod panowaniem Prus. Rząd pruski, przejmując kontrolę nad regionem, skonfiskował dobra klasztoru Kartuzów, włączając w to również wieś Kolbudy. 25 marca 1784 roku rząd pruski oddał wieś w wieczystą dzierżawę osadnikom, a w 1799 roku przywilej ten został utrzymany dla zagrodników. Kolejna zmiana nastąpiła w 1807 roku, kiedy to Kolbudy zostały włączone do terytorium Wolnego Miasta Gdańska, co było konsekwencją wydarzeń napoleońskich i zmian granic politycznych w Europie.

Podział na Kolbudy Górne i Dolne

Kolbudy z czasem ukształtowały się jako dwie odrębne wsie: Kolbudy Górne (niem. Ober Kahlbude) oraz Kolbudy Dolne (niem. Unter Kahlbude). Około 1880 roku, według Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego i Innych Krajów Słowiańskich, Kolbudy Górne leżały w powiecie kartuskim, w odległości 3 mil od Kartuz. Wieś była położona przy ważnym trakcie kościersko-gdańskim, nad strugą Reknicą, która w Kolbudach wpadała do Raduni, napędzając koła miejscowego młyna. Kolbudy Górne były najniżej położoną osadą w całym powiecie kartuskim. Wraz z wybudowaniami Podwidlino, wieś obejmowała 767 morgów i zamieszkiwało ją 149 katolików, 145 ewangelików, 12 zagrodników i 3 gburów. Kolbudy Górne były oddzielone od Kolbud Dolnych mostem na rzece Raduni. Kolbudy Górne leżały na zachodnim brzegu rzeki, natomiast Kolbudy Dolne na wschodnim.

Kolbudy Górne w XIX Wieku

W XIX wieku Kolbudy Górne były miejscem zróżnicowanym religijnie i etnicznie. Znajdowała się tam szkoła katolicka i ewangelicka, co świadczy o współistnieniu obu wyznań. Wieś należała do parafii katolickiej w Pręgowie i ewangelickiej w Lublewie. Kolbudy Górne były również ośrodkiem przemysłowym. Funkcjonowały tu 4 hamernie żelaza i stali, 2 młyny, cegielnia oraz piec do wypalania wapna. Ten rozwój przemysłu przyczynił się do wzrostu znaczenia miejscowości w regionie.

Ludność Kaszubska i Niemiecka w Kolbudach Górnych

Statystyki ludności kaszubskiej z 1899 roku, autorstwa S. Ramułta, dostarczają szczegółowych informacji o składzie etnicznym i religijnym Kolbud Górnych i przyległości Poldwidlin. Ogółem mieszkało tam 405 osób, w tym 168 katolików Kaszubów, 6 ewangelików Kaszubów, 16 katolików Niemców i 215 ewangelików Niemców. Te dane pokazują, że Kolbudy Górne były miejscem, gdzie współistniały różne grupy etniczne i religijne, tworząc unikalny lokalny koloryt.

Kolbudy Dolne - Położenie i Przemysł

Kolbudy Dolne, w odróżnieniu od Górnych, należały do powiatu gdańskiego, leżąc na granicy z powiatem kartuskim. Wieś również była położona nad rzeką Radunią, na trakcie kościersko-gdańskim, w odległości zaledwie 2 mil od Gdańska. Kolbudy Dolne również posiadały przemysłowy charakter. Znajdowały się tam 3 hamernie żelaza i stali oraz młyn wodny. Charakterystyczne dla Kolbud Dolnych było malownicze położenie w wąskiej dolinie, otoczonej wzgórzami. Rzeka Radunia tworzyła w tym miejscu liczne zakręty i wodospady, dodając uroku krajobrazowi.

Właściciele Kolbud w Początkach XX Wieku

Na początku XX wieku, w 1903 roku, właścicielami terenów w Kolbudach Górnych byli: Peter Holzrichter (posiadający młyn i hamernię żelaza), G. Monglowski (posiadający hamernię) oraz Adolf Lorwein (posiadający cegielnię). W 1912 roku właścicielami byli H. Kuschel i H. Winkel, którzy posiadali młyn i cegielnię. W tym czasie poczta znajdowała się już w Kolbudach, parafia ewangelicka w Lublewie, a katolicka w Pręgowie. Te informacje pozwalają prześledzić zmiany własnościowe i dalszy rozwój gospodarczy Kolbud w XX wieku.

Podsumowanie Długiej Historii

Historia Kolbud to fascynująca podróż przez wieki, od skromnego przysiółka w średniowieczu, poprzez okres panowania krzyżackiego i kartuskiego, aż po czasy pruskie i Wolnego Miasta Gdańska. Podział na Kolbudy Górne i Dolne, rozwój przemysłu, zróżnicowanie etniczne i religijne, malownicze położenie – wszystko to składa się na bogatą i unikalną historię tej pomorskiej miejscowości. Kolbudy, choć początkowo w cieniu większego Bielkowa, z czasem wykształciły własną tożsamość i stały się ważnym punktem na mapie regionu, zachowując do dziś ślady swojej długiej i ciekawej przeszłości.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Historia Kolbud: Od Kiedy Powstały?, możesz odwiedzić kategorię Edukacja.