18/06/2023
W poszukiwaniu korzeni akademickiej tradycji, często kierujemy wzrok ku Europie, zapominając o bogatym dziedzictwie edukacyjnym innych kultur. Jednym z takich zapomnianych, a niezwykle istotnych miejsc, jest Uniwersytet Al-Karawijjin w Fezie, Maroko. Uważany za najstarszą nieprzerwanie działającą uczelnię na świecie, Al-Karawijjin stanowi żywe świadectwo islamskiej tradycji naukowej i kulturalnej, sięgającej IX wieku.
Historia Założenia i Wczesny Rozwój
Historia Al-Karawijjin rozpoczyna się w 859 roku naszej ery w Fezie, ówczesnej stolicy dynastii Idrysydów, uważanej za pierwsze islamskie państwo marokańskie. Według Rawd al-Qirtas, jednego z najważniejszych źródeł historycznych z epoki, założycielką meczetu i przylegającej do niego instytucji edukacyjnej była Fatima al-Fihri, wykształcona córka zamożnego kupca, Mohammeda al-Fihri. Rodzina al-Fihri pochodziła z Kairuanu (stąd nazwa meczetu), Tunezji, i osiedliła się w Fezie na początku IX wieku, dołączając do społeczności migrantów z Kairuanu, którzy zamieszkiwali zachodnią dzielnicę miasta.
Fatima, wraz ze swoją siostrą Mariam, odziedziczyła znaczną fortunę po ojcu. Zobowiązała się przeznaczyć cały swój spadek na budowę meczetu godnego jej społeczności. Podobnie, jej siostra Mariam miała założyć w tym samym roku Meczet Al-Andalusijjin. Fundacja meczetu Al-Karawijjin w 859 roku stała się zaczątkiem instytucji, która z czasem przekształciła się w uniwersytet, odgrywający kluczową rolę w świecie islamskim.
W X wieku, w okresie rywalizacji o Fez między kalifatami Fatymidów i Umajjadów z Kordoby, meczet Al-Karawijjin stopniowo zyskiwał prestiż. W pewnym momencie khutba (kazanie piątkowe) zostało przeniesione z Meczetu Szurafa Idrisa II do Meczetu Al-Karawijjin, nadając mu status meczetu piątkowego, głównego meczetu wspólnoty. Ten transfer nastąpił albo w 919, albo w 933 roku, co sugeruje, że mógł być to inicjatywa Fatymidów. Meczet i jego instytucja edukacyjna nadal cieszyły się szacunkiem elit politycznych, a sam meczet został znacznie rozbudowany przez Almorawidów i wielokrotnie upiększany przez kolejne dynastie.
Rozwój i Rozbudowa na Przestrzeni Wieków
Na przestrzeni wieków meczet Al-Karawijjin był sukcesywnie rozbudowywany i upiększany przez kolejne dynastie, odzwierciedlając zmieniające się style architektoniczne i rosnące znaczenie instytucji. W XI wieku, w okresie panowania Almorawidów, meczet przeszedł znaczącą rozbudowę, która nadała mu wiele cech widocznych do dziś.
Jedna z najważniejszych rozbudów i renowacji została przeprowadzona w latach 1134-1143 pod patronatem władcy Almorawidów, Ali ibn Jusufa. Sala modlitewna została powiększona poprzez rozebranie istniejącej południowej ściany i dodanie trzech kolejnych naw poprzecznych, łącznie dziesięciu. Ta rozbudowa wymagała zakupu i wyburzenia wielu sąsiednich domów i budynków, w tym niektórych, które prawdopodobnie były częścią pobliskiej dzielnicy żydowskiej.
W XII wieku, w okresie panowania Almohadów, meczet został ozdobiony nowymi elementami, w tym imponującym żyrandolem z brązu, uważanym za największy i najpiękniejszy żyrandol w świecie islamskim. Żyrandol ten, w kształcie dwunastobocznej kopuły zwieńczonej dużym stożkiem, mógł pierwotnie pomieścić 520 świec olejowych. Do dziś wisi w głównej nawie meczetu, stanowiąc arcydzieło islamskiego rzemiosła.
Dynastia Marynidów, która panowała w Maroku od XIII do XV wieku, również wniosła znaczący wkład w rozwój Al-Karawijjin. W 1286 roku odrestaurowali i zabezpieczyli X-wieczny minaret. W 1349 roku sułtan Abu Inan oficjalnie założył bibliotekę Al-Karawijjin, która do dziś uważana jest za jedną z najstarszych bibliotek na świecie, wciąż otwartą dla publiczności.
W późniejszych wiekach, w okresie panowania Saadytów i Alawitów, meczet był dalej upiększany i modernizowany. Saadyci dodali do dziedzińca dwa pawilony z fontannami, nawiązujące stylem do Alhambry w Grenadzie. Dynastia Alawitów kontynuowała prace konserwatorskie i modernizacyjne, dbając o zachowanie dziedzictwa Al-Karawijjin dla przyszłych pokoleń.
Program Studiów i Metody Nauczania
Edukacja na Uniwersytecie Al-Karawijjin koncentruje się na islamskich naukach religijnych i prawnych, z dużym naciskiem na gramatykę i lingwistykę klasycznego języka arabskiego oraz prawo malikickie. Chociaż tradycyjnie dominowały nauki islamskie, obecnie oferowane są również lekcje z przedmiotów nieislamskich, takich jak języki obce (francuski, angielski).
Metody nauczania w Al-Karawijjin pozostają w dużej mierze tradycyjne. Studenci siedzą w półkolu wokół szejka, który zachęca ich do czytania fragmentów tekstów, zadaje pytania dotyczące gramatyki, prawa lub interpretacji i wyjaśnia trudne punkty. Taki sposób nauczania, oparty na bezpośrednim kontakcie z nauczycielem i dogłębnym studiowaniu tekstów, jest charakterystyczny dla tradycyjnej edukacji islamskiej.
Studenci Al-Karawijjin pochodzą z całego Maroka, Afryki Zachodniej, a także z odleglejszych krajów muzułmańskich. Wymagania wstępne obejmują pełne zapamiętanie Koranu, znajomość średniowiecznych tekstów islamskich z gramatyki i prawa malikickiego oraz biegłą znajomość klasycznego języka arabskiego.
Co ciekawe, kobiety zostały po raz pierwszy dopuszczone do studiowania w Al-Karawijjin w latach 40. XX wieku, co stanowiło istotny krok w kierunku modernizacji uczelni.
Znaczenie Historyczne i Kulturowe
Uniwersytet Al-Karawijjin odegrał znaczącą rolę w historii Maroka i świata islamskiego. Przez wieki był centrum islamskiej nauki i kultury, przyciągającym uczonych i studentów z różnych zakątków świata. Absolwenci Al-Karawijjin zajmowali ważne stanowiska w administracji państwowej, sądownictwie i edukacji, przyczyniając się do rozwoju społeczeństwa marokańskiego.
Al-Karawijjin odegrał również rolę w marokańskim ruchu nacjonalistycznym i protestach przeciwko francuskiemu reżimowi kolonialnemu. Wielu marokańskich nacjonalistów otrzymało tu wykształcenie, a niektóre z ich nieformalnych sieci politycznych powstały dzięki wspólnemu wykształceniu. W 1930 roku Al-Karawijjin aktywnie uczestniczył w propagowaniu Ya Latif, modlitwy wspólnotowej odmawianej w czasach nieszczęść, aby podnieść świadomość i sprzeciw wobec berberyjskiego Dahira, dekretu wydanego przez władze francuskie.
W 1947 roku Al-Karawijjin został włączony do państwowego systemu edukacji. W 1963 roku, po uzyskaniu przez Maroko niepodległości, Al-Karawijjin został oficjalnie przekształcony dekretem królewskim w uniwersytet pod nadzorem ministerstwa edukacji. Wprowadzono nowoczesne programy nauczania i podręczniki, a także poprawiono szkolenie zawodowe nauczycieli. W 1965 roku Al-Karawijjin oficjalnie przemianowano na „Uniwersytet Al Quaraouiyine”.
Biblioteka Al-Karawijjin: Skarbnica Wiedzy
Biblioteka Uniwersytetu Al-Karawijjin, oficjalnie założona w 1349 roku przez sułtana Abu Inana, jest prawdziwym skarbem kultury i wiedzy. Uważana za jedną z najstarszych bibliotek na świecie, wciąż działających, przechowuje bezcenne zbiory manuskryptów, inkunabułów i starodruków, dokumentujących bogatą historię nauki i kultury islamskiej.
Zbiory biblioteki obejmują tysiące rękopisów z zakresu teologii, prawa, medycyny, astronomii, matematyki i innych dziedzin wiedzy. Wśród najcenniejszych eksponatów znajdują się rękopisy Koranu z IX wieku, dzieła Awerroesa, Awicenny i innych wybitnych uczonych islamskich. Biblioteka Al-Karawijjin stanowi nie tylko repozytorium wiedzy, ale także żywe centrum badań naukowych i kulturalnych.
Współczesny budynek biblioteki pochodzi głównie z XX wieku, kiedy to przeszedł znaczącą rozbudowę i modernizację. W 1949 roku zainaugurowano nową rozbudowę biblioteki, która obejmowała dużą czytelnię. W ostatnich latach biblioteka przeszła kolejną gruntowną renowację, mającą na celu zachowanie jej bezcennego dziedzictwa dla przyszłych pokoleń.
Współczesność i Przyszłość Uniwersytetu Al-Karawijjin
Uniwersytet Al-Karawijjin, pomimo swojej bogatej historii i tradycji, stoi w obliczu wyzwań współczesnego świata. Uczelnia dąży do zachowania swojej unikalnej tożsamości, jednocześnie dostosowując się do wymogów nowoczesnej edukacji. Reforma programów nauczania, wprowadzenie nowych technologii edukacyjnych i rozszerzenie współpracy międzynarodowej to tylko niektóre z działań podejmowanych w celu wzmocnienia pozycji Al-Karawijjin jako wiodącej islamskiej uczelni.
Al-Karawijjin, będąc świadkiem historii i strażnikiem tradycji, nadal odgrywa istotną rolę w marokańskim społeczeństwie i świecie islamskim. Jego dziedzictwo, bogate zbiory biblioteczne i unikalna atmosfera sprzyjają rozwojowi nauki, kultury i dialogu międzykulturowego.
Podsumowanie
Uniwersytet Al-Karawijjin w Fezie to żywa legenda świata akademickiego. Jego historia, sięgająca IX wieku, świadczy o bogatej tradycji islamskiej nauki i kultury. Mimo upływu wieków, Al-Karawijjin zachował swój unikalny charakter i misję, pozostając ważnym centrum edukacyjnym i kulturalnym w Maroku i świecie islamskim. Odwiedzając Fez, warto poświęcić czas na zwiedzenie tego niezwykłego miejsca, które łączy w sobie historię, tradycję i ducha nauki.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
- Gdzie znajduje się Uniwersytet Al-Karawijjin?
- Uniwersytet Al-Karawijjin znajduje się w Medynie w Fezie, Maroko.
- Kiedy został założony?
- Uczelnia została założona jako meczet w 859 roku naszej ery.
- Kto go założył?
- Założycielką była Fatima al-Fihri.
- Jakie przedmioty są tam nauczane?
- Program studiów koncentruje się na islamskich naukach religijnych i prawnych, gramatyce języka arabskiego i prawie malikickim. Oferowane są również kursy z przedmiotów nieislamskich.
- Czy kobiety mogą studiować na Al-Karawijjin?
- Tak, kobiety zostały dopuszczone do studiowania w Al-Karawijjin od lat 40. XX wieku.
Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Uniwersytet Al-Karawijjin: Najstarsza Islamska Uczelnia na Świecie, możesz odwiedzić kategorię Edukacja.