Don Kichot: Ikoniczna Scena Walki z Wiatrakami

„Gdzieś w La Manchy, w miejscu, którego nazwy nie chcę pamiętać…” – te słowa otwierają „Przemyślnego szlachcica Don Kichota z Manchy” Miguela de Cervantesa, uznawaną za pierwszą powieść nowożytną. Dzieło, opublikowane w dwóch częściach w latach 1605 i 1615, opowiada historię Alonso Quijano, hiszpańskiego szlachcica z XVI wieku, który pod wpływem lektury romansów rycerskich postanawia wyruszyć na własne przygody i zostać błędnym rycerzem – Don Kichotem z Manchy. Imitując swoich literackich bohaterów, znajduje nowe znaczenie w swoim życiu: pomoc damom w opałach, walka z olbrzymami i naprawianie krzywd… głównie we własnej wyobraźni.

Kim jest Don Kichot i dlaczego jest tak ważny?

Don Kichot to jednak coś więcej niż tylko zabawna opowieść o szaleńcu. To książka o książkach, czytaniu, pisaniu, idealizmie kontra materializm, życiu i śmierci. Szaleństwo Don Kichota, wynikające z „wyschnięcia mózgu” od nadmiaru lektury, było w tamtych czasach postrzegane jako komiczne. Cervantes wykorzystał jednak to szaleństwo do zbadania odwiecznej debaty między wolną wolą a przeznaczeniem. Jego bohater, choć błądzi, jest człowiekiem walczącym z własnymi ograniczeniami, aby stać się tym, kim marzy.

Sam Cervantes, człowiek otwarty, światowy i wykształcony, podobnie jak Don Kichot, był zapalonym czytelnikiem. Służył koronie hiszpańskiej i brał udział w przygodach, które później znalazły odzwierciedlenie w powieści. Po zwycięstwie nad Imperium Osmańskim w bitwie pod Lepanto (gdzie stracił władzę w lewej ręce, stając się „jednorękim z Lepanto”), Cervantes został pojmany i uwięziony w Algierze. Ten autobiograficzny epizod i próby ucieczki zostały opisane w „Opowieści jeńca” w pierwszej części Don Kichota, gdzie postać wspomina „hiszpańskiego żołnierza o nazwisku de Saavedra”, odnosząc się do drugiego nazwiska Cervantesa. Lata później, już w Hiszpanii, Cervantes dokończył Don Kichota w więzieniu, gdzie trafił z powodu nieprawidłowości w księgach, gdy pracował dla rządu.

Scena z wiatrakami: Ikoniczny moment szaleństwa i idealizmu

W pierwszej części powieści, Alonso Quijano, już jako Don Kichot, kompletuje niezbędne atrybuty błędnego rycerza: zbroję, konia Rosynanta i damę serca – nieświadomą niczego wieśniaczkę, którą nazywa Dulcyneą z Toboso, w imię której dokonywać będzie wielkich czynów rycerskich. Podczas gdy Don Kichot dochodzi do siebie po nieudanej pierwszej wyprawie, jego przyjaciele, proboszcz i golibroda, postanawiają przejrzeć księgozbiór bohatera. Ich komentarze na temat romansów rycerskich łączą krytykę literacką z parodią praktyk inkwizycji, która paliła księgi uznane za diabelskie. Choć kilka tomów zostaje uratowanych (w tym „Galatea” samego Cervantesa), większość zostaje spalona jako odpowiedzialna za szaleństwo Don Kichota.

Podczas drugiej wyprawy Don Kichota dołącza do niego Sancho Pansa, wieśniak, który zostaje jego wiernym giermkiem, licząc na to, że pewnego dnia zostanie gubernatorem własnej wyspy. Ta dwójka różni się pod każdym względem. Don Kichot jest wysoki i chudy, Sancho niski i gruby (panza oznacza „brzuch”). Sancho jest niepiśmiennym prostakiem i odpowiada na wyszukane przemowy Don Kichota popularnymi przysłowiami. Ta niedobrana para stała się od tego czasu kluczowym archetypem literackim.

Jedną z najsłynniejszych scen powieści jest epizod, w którym Don Kichot widzi trzy wiatraki i bierze je za przerażających olbrzymów, z którymi musi walczyć. Stąd wzięło się powiedzenie „walka z wiatrakami”. Pod koniec pierwszej części Don Kichot i Sancho zostają oszukani i zmuszeni do powrotu do wioski. Sancho ulega „kichotyzacji” i coraz bardziej obsesyjnie pragnie wzbogacić się, rządząc własną wyspą.

Scena walki z wiatrakami, opisana w ósmym rozdziale pierwszej części, jest esencją szaleństwa i idealizmu Don Kichota. Bohater, widząc wiatraki, przekonany jest, że to olbrzymy. Ignoruje racjonalne argumenty Sancho Pansy, który próbuje mu uświadomić rzeczywistość. Don Kichot, zaślepiony wizją rycerskiej przygody i pragnieniem walki w imię Dulcynei, szarżuje na wiatraki, co kończy się upadkiem i komiczną porażką.

Dlaczego scena z wiatrakami jest tak ważna?

Scena z wiatrakami ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia powieści. Jest symbolem rozdźwięku między percepcją Don Kichota a rzeczywistością. To, co Don Kichot widzi, nie jest tym, co istnieje w rzeczywistości, ale to jego percepcja determinuje jego działania. Jego czyny są z góry określone, ponieważ obiecał Sancho Pansie przygodę i rycerską chwałę już wcześniej. Don Kichot nie potrzebuje wiele przekonywania, by uwierzyć w olbrzymy, a to spotkanie traktuje jako okazję do walki ze złem i szerzenia prawości. Dla Don Kichota nie ma wątpliwości, że wiatraki to olbrzymy, do tego stopnia, że krzyczy na nie, by nie uciekały, gdyż samotny rycerz je atakuje. Don Kichot, choć w błędzie, podtrzymuje rycerską tradycję, walcząc w imię Dulcynei.

Z drugiej strony, Sancho Pansa nigdy nie widzi olbrzymów, mimo prób przekonania go przez Don Kichota. Sancho towarzyszy Don Kichotowi, licząc na tytuł rycerza i obiecany mu prezent w postaci wyspy. Don Kichot prosi nawet Sancho, by ten powstrzymał się od walki u jego boku, ponieważ Sancho nie jest jeszcze rycerzem. Pozwala mu walczyć jedynie w samoobronie lub z przeciwnikami niebędącymi rycerzami, inaczej Sancho naruszyłby prawa rycerskości.

Humor i deheroizacja w postaci Don Kichota

Śmieszność Don Kichota wynika z kontrastu między jego średniowiecznym wzorcem rycerza a rzeczywistością, w której żyje. Średniowieczny rycerz to:

• obrońca słabszych i uciśnionych,
• wierny ojczyźnie i swojemu panu,
• odważny i szlachetny, kierujący się kodeksem honoru.

Don Kichot, choć próbuje zachowywać się jak średniowieczny rycerz, w swoich działaniach jest komiczny. Widać to w jego czynach – walce z wiatrakami czy bezskutecznych próbach pomocy parobkowi. Cervantes deheroizuje postać rycerza, pokazując jego anachroniczność i śmieszność w nowożytnym świecie. Jednocześnie jednak, poprzez postać Don Kichota, Cervantes ukazuje piękno idealizmu i marzeń, nawet jeśli te marzenia są oderwane od rzeczywistości.

Don Kichot w kulturze i języku polskim

„Don Kichot” odniósł ogromny sukces, został przetłumaczony z hiszpańskiego na główne języki europejskie, docierając nawet do Ameryki Północnej. W 1614 roku nieznany autor, Alonso Fernández de Avellaneda, opublikował apokryficzną drugą część. Cervantes włączył tego fałszywego Don Kichota i jego bohaterów do swojej drugiej części, dodając kolejny rozdział do historii nowoczesnej narracji.

W Polsce powieść znana jest jako „Don Kichot”, a nie „Don Quijote” (jak po hiszpańsku). Wynika to z faktu, że polscy czytelnicy poznali powieść Cervantesa na podstawie przekładu z języka francuskiego, w którym „ch” wymawia się jako „sz”. Stąd w polszczyźnie przyjęła się wymowa „Don Kiszot” i zapis „Don Kichot”. Wymowę „don kiszot” (i zapis Donkiszot) zawdzięczamy temu, że polscy czytelnicy poznali powieść Cervantesa na podstawie przekładu z języka francuskiego (dokonanego w 1786 roku przez Aleksandra Podoskiego), w którym ch wymawia się jako „sz”. We francuskim tłumaczeniu element don był zapisywany od wielkiej litery, co zapewne wpłynęło na sposób jego pisowni w polszczyźnie.

Dziedzictwo Don Kichota

Wielu pisarzy inspirowało się Don Kichotem: od Goethego, Stendhala, Melville'a, Flauberta i Dickensa, po Borgesa, Faulknera i Nabokova. Dla wielu krytyków cała historia powieści może być słusznie uważana za „wariację na temat Don Kichota”. Od czasu wczesnego sukcesu powstało wiele cennych angielskich tłumaczeń powieści. John Rutherford i ostatnio Edith Grossman zostali pochwaleni za swoje wersje.

Oprócz literatury, Don Kichot zainspirował wiele dzieł kreatywnych. Na podstawie epizodu wesela Camacho w drugiej części, Marius Petipa w 1896 roku stworzył balet. Musical „Człowiek z La Manchy” z Broadwayu z lat 60. XX wieku to jedna z najpopularniejszych reinterpretacji. W 1992 roku hiszpańska telewizja państwowa wyemitowała bardzo udaną adaptację pierwszej części. „Człowiek, który zabił Don Kichota” Terry'ego Gilliama to tylko najnowszy dodatek do długiej listy filmów inspirowanych Don Kichotem.

Ponad 400 lat po publikacji i wielkim sukcesie, „Don Kichot” jest powszechnie uważany za najlepszą książkę na świecie przez innych znanych autorów. W naszych czasach, pełnych wiatraków i olbrzymów, przesłanie Don Kichota pozostaje aktualne: sposób, w jaki filtrujemy rzeczywistość przez jakąkolwiek ideologię, wpływa na naszą percepcję świata.

Podsumowanie

Scena walki Don Kichota z wiatrakami jest kwintesencją powieści Cervantesa. Ukazuje szaleństwo i idealizm bohatera, jego oderwanie od rzeczywistości, ale jednocześnie jego niezłomną wiarę w wyższe ideały. Ta ikoniczna scena, pełna humoru i tragizmu, na stałe wpisała się do kanonu literatury światowej i do dziś inspiruje czytelników i twórców na całym świecie. Don Kichot, walcząc z wiatrakami, staje się symbolem walki z iluzjami, ale także z własnymi słabościami i ograniczeniami, przypominając nam o sile marzeń i potędze ludzkiej wyobraźni.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Dlaczego Don Kichot walczył z wiatrakami?

Don Kichot, pod wpływem romansów rycerskich, widział w wiatrakach olbrzymy, z którymi musiał walczyć, aby dowieść swojej rycerskości i służyć damie serca, Dulcynei z Toboso.

Kim jest Sancho Pansa?

Sancho Pansa to wieśniak, który zostaje giermkiem Don Kichota. Jest postacią kontrastującą z idealistycznym Don Kichotem – jest praktyczny, przyziemny i kieruje się zdrowym rozsądkiem.

Jak wymawia się Don Kichot po polsku?

Po polsku „Don Kichot” wymawia się „Don Kiszot”.

Co symbolizuje scena z wiatrakami?

Scena z wiatrakami symbolizuje rozdźwięk między percepcją a rzeczywistością, szaleństwo i idealizm, a także walkę z iluzjami i własnymi słabościami.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Don Kichot: Ikoniczna Scena Walki z Wiatrakami, możesz odwiedzić kategorię Edukacja.