Krytyka Progresywizmu wg Johna Dewey'a

Progresywizm w edukacji, nurt pedagogiczny, który zyskał popularność na początku XX wieku, koncentrował się na idei postępu, rozwoju i dostosowania nauczania do potrzeb ucznia. Choć John Dewey, często uważany za jednego z ojców progresywizmu, sam był zwolennikiem edukacji opartej na doświadczeniu, jednocześnie formułował istotne krytyki wobec skrajnych form tego ruchu. Artykuł ten ma na celu przybliżenie genezy progresywizmu, jego kluczowych założeń oraz, co najważniejsze, analizę krytycznego spojrzenia Deweya na ten nurt pedagogiczny.

Geneza i założenia progresywizmu

Korzenie progresywizmu sięgają epoki oświecenia, czasu, w którym narodziła się wiara w postęp ludzkości i możliwość ulepszania świata poprzez rozum i naukę. Myśliciele oświeceniowi, tacy jak Jean-Jacques Rousseau, uważali, że człowiek jest z natury dobry, a edukacja powinna wspierać jego naturalny rozwój. Rousseau podkreślał, że proces uczenia się powinien być dostosowany do zainteresowań i potrzeb dziecka, co stanowiło fundament dla późniejszych idei progresywistycznych.

Kolejnym ważnym prekursorem progresywizmu był Johann Heinrich Pestalozzi, który kontynuował myśl Rousseau, kładąc nacisk na emocjonalny, intelektualny i fizyczny rozwój dziecka. Pestalozzi uważał, że edukacja powinna odbywać się w środowisku, w którym dziecko czuje się bezpiecznie i kochane, a nauka powinna bazować na poznawaniu świata za pomocą zmysłów i obserwacji najbliższego otoczenia.

Na kształt progresywizmu w Stanach Zjednoczonych na początku XX wieku wpłynął również ruch postępowy w polityce, który dążył do reform społecznych i politycznych. Progresywiści w edukacji czerpali inspirację także z europejskich reformatorów oświaty oraz z teorii Zygmunta Freuda, który podkreślał znaczenie doświadczeń z dzieciństwa dla rozwoju osobowości. Freudowska psychoanaliza zwróciła uwagę na potencjalne negatywne skutki tłumienia naturalnych popędów dziecka, co miało wpływ na postulaty progresywistów dotyczące bardziej swobodnego i naturalnego podejścia do edukacji.

Współczesny progresywizm pedagogiczny wywodzi się w dużej mierze z idei Nowego Wychowania, ruchu, którego Dewey był jednym z czołowych przedstawicieli. Jednakże, jak się okaże, nie wszyscy progresywiści w pełni zgadzali się z teorią Deweya, a on sam formułował wobec niektórych aspektów progresywizmu istotne zastrzeżenia.

Pedagodzy Nowego Wychowania i metody progresywne

Na początku XX wieku powstało wiele innowacyjnych metod dydaktycznych, które miały na celu zwiększenie wpływu ucznia na proces uczenia się. Do pionierów tych metod należeli m.in. Frederick William Sanderson, Flor Cooke, Carlton Washburne, Junius L. Meriam i Marietta Johnson. Program nauczania poprzez działanie, promowany przez Meriama, opierał się na wykorzystaniu wycieczek, obserwacji i dyskusji w procesie nauczania. Marietta Johnson założyła Szkołę Edukacji Organicznej, w której naukę czytania i pisania odkładano nawet do 9-10 roku życia, a podstawową metodą nauczania była swobodna dyskusja.

W 1919 roku w Waszyngtonie powstało Progressive Education Association, organizacja, która sformułowała kluczowe założenia edukacji progresywnej. Podkreślano, że edukacja powinna umożliwiać swobodny rozwój dziecka, stymulować jego indywidualne zainteresowania, a nauczyciel powinien pełnić rolę przewodnika w aktywności badawczej ucznia. Ocenianie miało uwzględniać postępy w rozwoju dziecka w różnych sferach, a współpraca między nauczycielem, szkołą i rodzicami była kluczowa. Zachęcano również do testowania innowacyjnych technik nauczania.

Jednym z najbardziej wpływowych przedstawicieli edukacji progresywnej był William Kilpatrick, profesor pedagogiki, który opracował metodę projektów. Metoda ta stała się symbolem edukacji progresywistycznej. Kilpatrick uważał, że uczenie się powinno być związane z aktywnością i rozwiązywaniem problemów. Jego metoda projektów polegała na tym, że uczniowie samodzielnie organizowali swoje działania, wybierali zadania, planowali, realizowali i oceniali efekty swojej pracy. Kilpatrick wyróżniał cztery kategorie projektów: twórcze, estetyczne, problemowe i konkretyzujące uczenie się. Metoda projektów miała rozwijać zdolności twórcze, wrażliwość estetyczną, intelekt oraz konkretne umiejętności, a także uczyć pracy zespołowej i demokratycznego rozwiązywania problemów.

Kilpatrick postrzegał wychowanie jako proces społeczny, który ma przygotować uczniów do życia w demokratycznym społeczeństwie. Metoda projektów miała uczyć umiejętności formułowania rozwiązań, podejmowania decyzji i wprowadzania ich w życie poprzez swobodne dociekania.

Nauczyciel progresywista

W progresywizmie szkoła ma za zadanie kształtować u uczniów krytyczną postawę wobec tradycji i wartości, a także umiejętność adaptacji do zmieniającego się świata. Interdyscyplinarność jest kluczową cechą progresywnego podejścia do nauczania. Uczeń powinien wykorzystywać wiedzę z różnych dziedzin, aby rozwiązywać problemy. Nauczyciel progresywista powinien posiadać szeroką wiedzę z różnych dziedzin, w tym historii, nauk przyrodniczych, matematyki, języków i metodologii.

Podczas lekcji nauczyciel motywuje uczniów do wyboru tematów projektów, które następnie wspólnie planują i realizują. Nauczyciel pełni rolę przewodnika i facilitatora, a nie centralnej postaci w klasie. Stawia na pierwszym miejscu zainteresowania uczniów i wspólnie z nimi planuje zadania. Nauczyciel progresywista ma za zadanie rozwijać u uczniów umiejętność prowadzenia dialogu i współpracy. Uczy, jak zdobywać wiedzę, gdzie szukać odpowiedzi, motywuje do zadawania pytań, akceptuje różne interpretacje i wizje rzeczywistości. Zadania powinny być wyzwaniem dla uczniów, przewyższać ich aktualne umiejętności, ale jednocześnie być interesujące i angażujące.

Dewey i krytyka progresywizmu

John Dewey, mimo że był inspiracją dla progresywizmu, nie był bezkrytyczny wobec tego nurtu. Dewey krytykował progresywizm za ślepe negowanie tradycyjnego systemu nauczania. Nie zgadzał się z progresywistami, którzy uważali, że sama aktywność, nawet bezcelowa, jest wartościowa. Dewey podkreślał, że działanie samo w sobie nie ma wartości, a dopiero działanie skierowane na rozwiązywanie problemów jest celowe i przyczynia się do rozwoju społecznego i intelektualnego ucznia.

Dewey zarzucał progresywistom również zbyt duże podporządkowanie procesu kształcenia kaprysom dziecka. Uważał, że nadmierne skupienie się na aktualnych zainteresowaniach uczniów i chwilowych potrzebach może prowadzić do pominięcia istotnej wiedzy i umiejętności, które są niezbędne do przyszłego rozwoju. Progresywiści często koncentrowali się na teraźniejszości, podczas gdy Dewey był przekonany, że prawdziwa edukacja progresywna powinna wykorzystywać przeszłość jako fundament do zrozumienia teraźniejszości i kształtowania przyszłości.

Krytyka Deweya wynikała z jego teorii edukacji opartej na koncepcji kontinuum doświadczeniowego. Dewey uważał, że każde doświadczenie łączy się z przeszłością, wpływa na teraźniejszość i kształtuje przyszłe doświadczenia. Edukacja powinna więc być procesem ciągłego rozwoju, w którym uczniowie uczą się na podstawie swoich doświadczeń, ale jednocześnie korzystają z wiedzy zgromadzonej przez poprzednie pokolenia. Dewey nie odrzucał aktywności ucznia i jego zainteresowań, ale podkreślał, że muszą one być ukierunkowane na cel, na rozwiązywanie problemów i na budowanie spójnej i wartościowej wiedzy.

Dewey uważał, że progresywizm, w swoim skrajnym wydaniu, może prowadzić do chaosu i braku systematyczności w edukacji. Obawiał się, że nadmierne poleganie na spontanicznej aktywności uczniów i odrzucenie struktury i tradycyjnych metod nauczania może osłabić proces uczenia się i uniemożliwić uczniom zdobycie solidnych podstaw wiedzy.

Podsumowując, krytyka Deweya wobec progresywizmu nie była odrzuceniem jego podstawowych założeń, ale raczej wezwaniem do bardziej zrównoważonego i przemyślanego podejścia. Dewey, jako pragmatyk, podkreślał znaczenie celu, kontekstu i ciągłości doświadczenia w edukacji. Jego krytyka pomogła w ukształtowaniu bardziej dojrzałej i efektywnej formy progresywizmu, która uwzględnia zarówno potrzeby i zainteresowania ucznia, jak i konieczność przekazywania wiedzy i rozwijania umiejętności niezbędnych do życia w społeczeństwie.

Odbiór progresywizmu pedagogicznego w Polsce

W Polsce idee progresywizmu pedagogicznego znalazły odzwierciedlenie w pracach i działalności Janusza Korczaka, który był propagatorem wychowania opartego na szacunku dla dziecka, jego praw i potrzeb. Korczak, podobnie jak Dewey, podkreślał znaczenie doświadczenia i aktywności dziecka w procesie edukacji, choć jednocześnie jego podejście było głęboko humanistyczne i skoncentrowane na indywidualnym rozwoju każdego dziecka.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Krytyka Progresywizmu wg Johna Dewey'a, możesz odwiedzić kategorię Edukacja.