19/08/2019
Kreda. Samo słowo przywołuje wspomnienia szkolnych lat, tablic pokrytych białym pyłem i charakterystycznego skrzypienia podczas pisania. Choć w dzisiejszych czasach coraz częściej spotykamy interaktywne tablice i markery, kreda wciąż zajmuje ważne miejsce w edukacji i życiu codziennym. Ten artykuł zabierze Cię w podróż po świecie kredy, odkrywając jej tajemnice, zastosowania i odpowiadając na pytanie, dlaczego, mimo postępu technologicznego, kreda szkolna nadal ma swoich wiernych zwolenników.
Co to jest kreda?
Zacznijmy od podstaw. Czym właściwie jest kreda? Wyróżniamy dwa główne rodzaje kredy: naturalną i syntetyczną.
Kreda naturalna
Kreda naturalna to skała osadowa pochodzenia organicznego. Powstała na dnie mórz i oceanów miliony lat temu, głównie w okresie kredowym – stąd jej nazwa. Składa się przede wszystkim z węglanu wapnia, a dokładniej z mikroskopijnych skorupek organizmów morskich, takich jak kokolity i otwornice. Jest miękka, porowata i charakteryzuje się jasnym kolorem, najczęściej białym.
Kreda syntetyczna
Kreda syntetyczna, zwana również techniczną, to sztucznie wytworzony węglan wapnia. Jest to biały, drobny proszek, nierozpuszczalny w wodzie. Znajduje szerokie zastosowanie w przemyśle, o czym więcej powiemy później.
Historia kredy w edukacji
Historia kredy tablicowej w edukacji sięga początków XIX wieku. W Szkocji zaczęto używać dużych kawałków czarnego łupka zawieszonych na ścianach do pisania i komunikacji. To właśnie te pierwsze „tablice” dały początek rewolucji w nauczaniu. Wraz z rosnącą liczbą uczniów, nauczyciele szybko dostrzegli zalety dużych tablic, które pozwalały na prowadzenie lekcji dla całej klasy jednocześnie. Wcześniej uczniowie korzystali z indywidualnych tabliczek, co było znacznie mniej efektywne.
W połowie XIX wieku tablice stały się powszechne w szkołach na całym świecie. W latach 40. XIX wieku w USA rozpoczęto komercyjną produkcję tablic, a ich dystrybucja objęła cały kraj. Początkowo tablice były czarne, jednak z czasem popularność zyskały tablice zielone, wykonane z emaliowanej stali. Zielona powierzchnia redukowała odblaski i była bardziej trwała niż kruchy łupek. W latach 60. XX wieku termin „tablica kredowa” (chalkboard) stał się powszechniejszy od pierwotnego „tablica łupkowa” (blackboard).
Dlaczego kreda nadal jest używana w szkołach?
Mimo pojawienia się tablic suchościeralnych, interaktywnych i smartboardów, kreda wciąż ma swoje miejsce w wielu klasach. Dlaczego nauczyciele nadal decydują się na jej używanie?
Korzyści praktyczne
Przede wszystkim, kreda jest znacznie tańsza niż markery do tablic suchościeralnych. W budżetach szkolnych, gdzie każdy grosz ma znaczenie, koszt materiałów dydaktycznych jest istotnym czynnikiem. Ponadto, wiele szkół nadal posiada tablice kredowe, więc wymiana ich na nowe, droższe systemy nie zawsze jest priorytetem.
Walory edukacyjne
Niektórzy pedagodzy uważają, że pisanie kredą ma pozytywny wpływ na proces uczenia się. Pisanie kredą jest wolniejsze niż pisanie markerem po tablicy suchościeralnej. To spowolnienie tempa, zdaniem nauczycieli, pozwala uczniom lepiej śledzić tok lekcji, dokładniej notować i głębiej przetwarzać informacje. Dodatkowo, kontrast kredy na ciemnej tablicy jest dla wielu osób bardziej przyjemny wizualnie niż markery na białej tablicy, co może poprawić koncentrację uczniów.
Tradycja i sentyment
Nie można też pominąć aspektu tradycji i sentymentu. Kreda i tablica to ikoniczne symbole szkoły. Dla wielu nauczycieli i uczniów, korzystanie z kredy jest naturalne i kojarzy się z klasyczną edukacją. Jak zauważył jeden z nauczycieli w internetowym wpisie, tablica kredowa wymaga włączonego światła w klasie, co pomaga utrzymać uwagę uczniów i zapobiega zasypianiu na lekcjach.
Zalety tablic kredowych w porównaniu do tablic suchościeralnych
| Cecha | Tablica kredowa | Tablica suchościeralna |
|---|---|---|
| Koszt | Niższy | Wyższy (markery droższe niż kreda) |
| Trwałość | Wysoka (tablice kredowe są trwałe) | Średnia (markery mogą wysychać, tablice mogą się rysować) |
| Kontrast | Wysoki (kreda na ciemnej tablicy) | Średni (markery na białej tablicy) |
| Pismo | Ułatwia kaligrafię, bardziej tactile | Mniej tactile, czasami mniej precyzyjne |
| Ekologia | Kreda biodegradowalna | Markery mogą zawierać tworzywa sztuczne |
Rodzaje kredy i ich zastosowanie
Kreda to nie tylko narzędzie do pisania po tablicy. Istnieje wiele rodzajów kredy, różniących się składem i zastosowaniem.
Kreda szkolna
Kreda szkolna, o której najczęściej myślimy, to sprasowany węglan wapnia lub gips z dodatkiem substancji wiążących. Najczęściej jest biała, ponieważ najlepiej kontrastuje z ciemnymi tablicami, choć dostępne są również kredy kolorowe. Współczesna kreda szkolna często produkowana jest jako kreda bezpyłowa, co jest dużym udogodnieniem dla alergików i osób wrażliwych na pył.
Kreda chodnikowa
Kreda chodnikowa, uwielbiana przez dzieci, jest grubsza i bardziej miękka niż kreda szkolna. Przeznaczona do rysowania po chodnikach, asfaltach i innych powierzchniach zewnętrznych. Jest łatwo zmywalna wodą, co pozwala na bezproblemową zabawę na świeżym powietrzu.
Kreda nawozowa i pastewna
Kreda nawozowa wykorzystywana jest w rolnictwie, sadownictwie i ogrodnictwie do odkwaszania gleby i poprawy jej struktury. Kreda pastewna jest dodatkiem do pasz dla zwierząt hodowlanych, dostarczającym wapnia i zapobiegającym chorobom kości.
Kreda techniczna
Kreda techniczna, czyli syntetyczna, ma szerokie zastosowanie w przemyśle. Wykorzystywana jest w produkcji farb, lakierów, ceramiki, gumy, tworzyw sztucznych, a nawet kosmetyków i farmaceutyków.
Markery kredowe
Markery kredowe to nowoczesna alternatywa dla tradycyjnej kredy. Zawierają płynną kredę i umożliwiają pisanie po różnych powierzchniach, takich jak tablice, szkło, metal czy plastik. Są wygodne w użyciu, nie pylą i dostępne w szerokiej gamie kolorów. Często wykorzystywane w gastronomii do pisania menu na tablicach kredowych.
Nietypowe zastosowania kredy
Kreda, poza swoimi oczywistymi zastosowaniami, ma również wiele mniej znanych, zaskakujących funkcji w domu i życiu codziennym.
Pochłaniacz wilgoci
Kreda doskonale pochłania wilgoć. Kilka kostek kredy umieszczonych w szafie, szufladzie z narzędziami czy pudełku z biżuterią pomoże pozbyć się nadmiaru wilgoci i zapobiec korozji.
Odplamiacz
Kreda może być skutecznym odplamiaczem, szczególnie na tłuste plamy. Wystarczy potrzeć plamę kredą przed praniem, aby zwiększyć szanse na jej usunięcie.
Czyszczenie zamszu
Kreda pomoże również w czyszczeniu zamszowego obuwia. Zabrudzone miejsce należy potrzeć kredą, pozostawić na noc, a rano wyszczotkować.
Ochrona przed szkodnikami w ogrodzie
Rozsypanie sproszkowanej kredy wokół grządek z warzywami może ochronić rośliny przed ślimakami i mrówkami.
Czyszczenie mosiądzu i żelazka
Pasta z kredy i octu pomoże wyczyścić elementy z mosiądzu. Można nią również delikatnie wyczyścić przypalone żelazko.
Inne zastosowania
Kreda traserska w budownictwie, kreda fryzjerska do zmiany koloru włosów, ochrona srebra przed czernieniem, poprawa chwytu – to tylko kolejne przykłady nietypowych zastosowań kredy.
Czy kreda uczula?
Sama kreda naturalna nie jest alergenem. Głównym składnikiem kredy jest węglan wapnia, który jest substancją obojętną dla organizmu. Jednak w przypadku kredy bezpyłowej, do produkcji której używa się kazeiny jako substancji wiążącej pył, istnieje ryzyko reakcji alergicznej u osób uczulonych na kazeinę (białko mleka).
Ponadto, pył kredowy, niezależnie od rodzaju kredy, może podrażniać drogi oddechowe i wywoływać kaszel, szczególnie u osób z astmą lub innymi chorobami układu oddechowego. Dlatego warto wybierać kredę bezpyłową i dbać o dobrą wentylację pomieszczeń, w których używana jest kreda.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o kredę
- Czy kreda jest jadalna?
- Kreda nie jest trująca, ale nie jest przeznaczona do jedzenia. Spożywanie kredy w dużych ilościach może być szkodliwe dla zdrowia. Czasami ochota na jedzenie kredy może być objawem niedoborów mineralnych lub zaburzeń odżywiania.
- Czy kreda szkolna brudzi ubrania?
- Kreda szkolna może brudzić ubrania, ale plamy z kredy zazwyczaj są łatwe do usunięcia podczas prania.
- Jak usunąć plamy z kredy z ubrań?
- Plamy z kredy najlepiej usuwać na sucho, np. szczotkując ubranie. Można również wyprać ubranie w pralce z dodatkiem detergentu.
- Czy kreda jest szkodliwa dla środowiska?
- Kreda naturalna jest substancją naturalną i biodegradowalną, więc nie jest szkodliwa dla środowiska. Markery kredowe mogą zawierać tworzywa sztuczne, dlatego należy je odpowiednio utylizować.
- Gdzie kupić kredę szkolną?
- Kredę szkolną można kupić w sklepach papierniczych, księgarniach, sklepach z artykułami szkolnymi i online.
Podsumowanie
Kreda, choć wydaje się być prostym i zwyczajnym materiałem, ma bogatą historię, różnorodne zastosowania i wciąż pozostaje niezastąpiona w wielu dziedzinach życia. Od edukacji, przez przemysł, aż po domowe porządki – kreda zaskakuje swoją wszechstronnością i funkcjonalnością. Mimo nowoczesnych technologii, tradycyjna kreda tablicowa nadal ma swoje niezaprzeczalne zalety i wiernych użytkowników, a jej historia w edukacji z pewnością będzie kontynuowana.
Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Kreda: Dlaczego Nauczyciele Nadal Jej Używają i Co Warto o Niej Wiedzieć?, możesz odwiedzić kategorię Edukacja.