Polski w brytyjskiej szkole: przywilej i szansa

Jakiego drugiego języka obcego najczęściej uczą się dzieci w Anglii? Odpowiedź może zaskoczyć wielu rodziców w Polsce – to język polski! Co więcej, w Wielkiej Brytanii istnieje unikalna możliwość zdawania egzaminów GCSE i A-level z języka polskiego jako obcego. Brzmi jak przywilej? I słusznie, bo tak właśnie jest! Jeśli jesteś rodzicem lub nauczycielem i nie zdawałeś sobie z tego sprawy, koniecznie przeczytaj ten artykuł, aby dowiedzieć się więcej o tej niezwykłej szansie.

Co to jest GCSE i dlaczego egzamin z polskiego to przywilej?

Wielka Brytania wyróżnia się na tle innych krajów, umożliwiając uczniom wybór języka polskiego jako przedmiotu egzaminacyjnego na poziomie GCSE (General Certificate of Secondary Education) i A-level (odpowiednik polskiej matury). GCSE często porównuje się do egzaminu ósmoklasisty w Polsce, jednak jego ranga i znaczenie na rynku pracy są znacznie większe. A-level z kolei jest odpowiednikiem polskiej matury, otwierającym drzwi na studia wyższe.

Fakt, że język polski znalazł się w gronie języków egzaminacyjnych, nie jest oczywistością, mimo iż jest dominującym językiem obcym na Wyspach Brytyjskich. Dlatego możliwość wyboru polskiego na egzaminie należy traktować jako przywilej. Wyniki egzaminów z języka polskiego są traktowane na równi z wynikami z innych popularnych języków obcych, takich jak hiszpański, francuski, niemiecki czy włoski.

Korzyści ze zdawania egzaminu GCSE i A-level z polskiego

Lista korzyści jest długa, ale skupmy się na pięciu najważniejszych aspektach, które mają znaczenie w kontekście edukacyjnym i zawodowym.

Punkty na studia w Wielkiej Brytanii

Jeśli Twoje dziecko osiągnie poziom A-level z języka polskiego, wynik z tego egzaminu może znacząco wspomóc proces rekrutacji na studia w Wielkiej Brytanii. Im wyższy wynik, tym więcej punktów rekrutacyjnych! Nawet na kierunkach studiów, które nie są bezpośrednio związane z językami obcymi, dobry wynik z polskiego może wzbogacić tzw. ‘personal statement’ kandydata. Może to być również „koło ratunkowe”, jeśli wyniki z innych przedmiotów okażą się niższe od oczekiwanych.

Przykład z życia? Mój syn, przygotowując się do studiów animacji komputerowej, uzyskał słabszy wynik z matematyki, niż zakładał. Oferty studiów, które wstępnie zaakceptowały jego kandydaturę, straciły ważność. Na szczęście, uniwersytety w rekrutacji uzupełniającej wzięły pod uwagę dodatkowe punkty za język polski, co umożliwiło mu rozpoczęcie wymarzonych studiów.

Powrót do Polski – lepszy start w edukacji

Egzaminy z języka polskiego mogą okazać się pomocne w przypadku planowanego powrotu do Polski i kontynuacji nauki w polskim systemie edukacji. Formalnie matura z języka polskiego jako obcego nie jest odpowiednikiem polskiej matury z języka polskiego, ale stanowi potwierdzenie kompetencji językowych. Warto to podkreślić – to egzamin z polskiego jako obcego.

Zdany egzamin, zarówno GCSE, jak i A-level, będzie sygnałem dla polskiej szkoły, że uczeń potrafi komunikować się w języku polskim. W przypadku przeprowadzki 14- czy 15-latka, GCSE z polskiego może pomóc dyrektorowi szkoły w podjęciu decyzji o ewentualnym wsparciu językowym lub przydzieleniu do odpowiedniej klasy. Nie oczekujmy jednak, że każdy polski dyrektor i nauczyciel od razu zrozumie, czym jest GCSE. Jeśli nie mieli wcześniej styczności z uczniami wracającymi z Wielkiej Brytanii, mogą nie zdawać sobie sprawy z wagi tego egzaminu. Dlatego ważne jest, aby rodzice informowali szkołę o wynikach egzaminów, ale bez przesadnego przechwalania się – pamiętajmy, że to egzamin z języka polskiego jako obcego.

Można to porównać do sytuacji, w której uczeń w Polsce zdaje egzamin z języka angielskiego, niemieckiego czy hiszpańskiego – GCSE jest odpowiednikiem egzaminu na koniec szkoły podstawowej, a A-level matury.

Atrakcyjność na rynku pracy

Znajomość języków obcych jest ceniona w wielu branżach. Certyfikat potwierdzający umiejętności językowe, jakim jest wynik egzaminu GCSE czy A-level, może znacząco zwiększyć atrakcyjność kandydata na rynku pracy.

Weźmy za przykład branżę turystyczną w okolicach lotniska London Gatwick, gdzie mieszkałam przez wiele lat. Znajomość języka polskiego jest niezwykle cenna w hotelarstwie, gastronomii, transporcie i innych usługach. Personel posługujący się językiem polskim jest na wagę złota. Przypinka z biało-czerwoną flagą na uniformie recepcjonisty, kelnera czy kierowcy to sygnał dla pracodawcy, że dany pracownik potrafi porozumiewać się z dużą grupą klientów i współpracowników. Dotyczy to również stanowisk menadżerskich – manager znający język polski będzie miał większe szanse na zatrudnienie w firmie zatrudniającej wielu Polaków.

W przyszłości formalne potwierdzenie znajomości języka polskiego, jakim są certyfikaty egzaminacyjne, będzie miało coraz większe znaczenie. Wiedza o tym, że napływający do pracy Polacy posługują się językiem polskim, była oczywista przez lata. Jednak w przypadku ich dzieci, utrzymanie tej umiejętności nie jest już tak pewne. Certyfikaty egzaminacyjne staną się więc wiarygodnym potwierdzeniem kompetencji językowych.

Alternatywa dla innych języków obcych

W brytyjskich szkołach uczniowie mają obowiązek nauki języka obcego. Często narzucany jest język francuski lub hiszpański, nawet jeśli uczeń nie miał z nim wcześniej styczności. W takiej sytuacji egzamin GCSE z języka polskiego może być doskonałą alternatywą.

Mój syn, któremu narzucono język francuski, miał trudności z nauką i perspektywy na egzamin z tego języka nie były obiecujące. Szkoła zaproponowała mu wówczas zdawanie GCSE z języka polskiego. Dla mnie, jako matki, było to zaskoczenie, ale okazało się strzałem w dziesiątkę. Syn zdał egzamin z polskiego na najwyższą ocenę, co podniosło jego samoocenę i zredukowało stres związany z językami obcymi.

Warto pamiętać, że wybór polskiego nie wyklucza nauki innego języka obcego. Można zdawać egzaminy z dwóch języków. Przygotowanie do egzaminu z polskiego, jeśli język jest używany w domu, będzie z pewnością mniej wymagające niż nauka języka obcego od podstaw.

Utrzymanie więzi z rodziną i polską kulturą

Pielęgnowanie języka polskiego u dzieci wychowywanych na emigracji jest niezwykle ważne dla wielu rodziców. To szansa na utrzymanie kontaktu z rodziną w Polsce, przekazanie bogatego dziedzictwa kulturowego i historycznego. Możliwość porozumiewania się z dziadkami, poznawanie polskiej historii i kultury – to bezcenne wartości.

Możesz pomyśleć: „Po co certyfikaty, skoro język polski i tak jest ważny w rodzinie?”. To prawda, ale wyobraź sobie reakcję babci, gdy dowie się, że wnuczek nie tylko uczy się polskiego w sobotniej szkole i zna hymn, ale zdobył dziewiątkę (więcej niż polska szóstka!) z egzaminu GCSE z polskiego! Albo gdy wnuczka, podczas wakacji w Polsce, wypytuje dziadków o czasy komuny, ponieważ przygotowuje projekt badawczy do matury z polskiego. Duma dziadków gwarantowana!

Pamiętaj jednak, że możesz napotkać opór ze strony dziecka. „Po co mi ten polski?”, „Mam dużo nauki z innych przedmiotów” – to częste argumenty nastolatków. Twoim zadaniem jest przełamać ten opór, wytrwać w postanowieniu i dać dziecku szansę na zachowanie języka polskiego. Jeśli brakuje Ci pomysłów na motywację, sięgnij po książkę Adama Becka „Podaruj dziecku szansę na dwujęzyczność”.

Trudności dla kandydatów zdających GCSE z polskiego

Główną trudnością jest fakt, że język polski nie jest powszechnie nauczany w brytyjskich szkołach. Wyjątki są rzadkie. Większość uczniów musi szukać wsparcia poza szkołą.

Przygotowania do GCSE oferują szkoły sobotnie. Gorzej z klasami maturalnymi – brakuje nauczycieli przygotowanych do prowadzenia zajęć na poziomie A-level. Wielu uczniów korzysta z korepetycji lub uczy się samodzielnie. W tym ostatnim przypadku niezbędne są materiały edukacyjne. Na rynku dostępne są podręczniki i zeszyty ćwiczeń przygotowujące do egzaminów GCSE i A-level, takie jak:

• Podręcznik „GCSE. Nowe Tematy. Coursebook”
• Zeszyt ćwiczeń „GCSE. Nowe Tematy. Workbook”
• Suplement "GCSE. Nowe Tematy. Suplement"
• "Zeszyty szkolne 1. GCSE"
• "Zeszyty szkolne 2. GCSE"
• Seria „Zeszyty Szkolne. A-level” (numery 1-5, niektóre dostępne w pdf)

Kolejną trudnością jest wybór centrum egzaminacyjnego. Szkoły brytyjskie oferujące kurs polskiego ułatwiają sprawę, ale większość szkół, nawet bez kursu polskiego, umożliwia zdawanie egzaminów z polskiego. Najlepiej jesienią zgłosić chęć zdawania egzaminu w departamencie językowym szkoły brytyjskiej. Czasem szkoły w regionie współpracują i organizują egzaminy z polskiego w jednej placówce. Jeśli nie ma takiej możliwości, należy poszukać centrum egzaminacyjnego przyjmującego kandydatów prywatnych. Pomocna będzie wyszukiwarka na stronie AQA.

Jedyne polskie centrum egzaminacyjne prowadzi Polska Macierz Szkolna. Należy liczyć się z dodatkową opłatą egzaminacyjną.

Uwaga dla rodziców ze Szkocji! Egzaminy GCSE i A-level są dostępne również w Szkocji, mimo nieco innego systemu edukacji. Szkockie uczelnie akceptują punkty z polskiego A-level.

Wymogi do egzaminów GCSE i A-level z języka polskiego

Egzaminy GCSE i A-level z języka polskiego sprawdzają kluczowe umiejętności językowe:

• Listening (Słuchanie): Rozumienie nagrań w języku polskim i odpowiadanie na pytania. Na GCSE nagrania dotyczą codziennych sytuacji, na A-level tematy są bardziej złożone (sztuka, polityka, społeczeństwo).
• Speaking (Mówienie): Sprawdzane tylko na egzaminie GCSE.
• Reading (Czytanie): Rozumienie krótkich tekstów i odpowiadanie na pytania (GCSE). Na A-level rozumienie czytania jest kluczowe w każdej części egzaminu, wymagane jest rozumienie dosłowne, kontekstowe i przenośne. Do A-level obowiązkowa jest znajomość lektur.
• Writing (Pisanie): Na GCSE krótkie formy pisemne (4 zdania do 150 słów) na tematy związane z doświadczeniami ucznia. Na A-level streszczenia, eseje na tematy projektów badawczych i eseje oparte na tekstach literackich i filmach.
• Translation (Tłumaczenie): Tłumaczenie zdań i tekstów z polskiego na angielski i z angielskiego na polski na obu poziomach egzaminów.

Prawdy i mity o egzaminach GCSE i A-levels z polskiego

1. Mit: Egzamin GCSE to egzamin maturalny.
   Fakt: Nieprawda. GCSE jest ważniejszy niż polski egzamin ósmoklasisty, ale nie jest maturą. Jest to ważny egzamin w systemie edukacyjnym UK, często brany pod uwagę przy rekrutacji do pracy i dalszej edukacji.
2. Mit: Do egzaminu GCSE nie obowiązują żadne lektury.
   Fakt: Prawda. Nie ma obowiązkowych lektur do GCSE. Fragmenty tekstów literackich mogą pojawić się w testach, ale pytania dotyczą tylko podanego fragmentu. Nauczyciele często wykorzystują literaturę, aby wprowadzić elementy polskiej kultury.
3. Mit: Do egzaminu A-level trzeba przygotowywać się 2 lata.
   Fakt: Nieprawda. Kurs przygotowawczy zazwyczaj trwa 2 lata, ale można przygotować się szybciej, w zależności od determinacji ucznia.
4. Mit: Do egzaminu A-level nie można przystąpić wcześniej niż w klasie 13.
   Fakt: Nieprawda. Można zdawać A-level w klasie 12, a nawet 11, ale materiał i tematyka są wymagające dla młodszych uczniów.
5. Mit: Aby zdać A-level wystarczy przeczytać jedną lekturę i obejrzeć jeden film.
   Fakt: Nie do końca prawda. Jedna lektura i jeden film wystarczą do jednego z arkuszy egzaminacyjnych (Paper 2), ale trzeba również orientować się w tematyce egzaminu i przygotować projekt badawczy.
6. Mit: By zdać A-level, trzeba mieć zdany egzamin GCSE z polskiego.
   Fakt: Nieprawda. Można przystąpić do A-level bez GCSE z polskiego. Szkoły i centra egzaminacyjne mogą pytać o wyniki GCSE, aby ocenić poziom językowy ucznia.

Egzaminy GCSE: jakie tematy składają się na program?

Tematy na egzamin GCSE podzielone są na trzy bloki:

1. I Identity and culture (Tożsamość i kultura)
   • 1: Me, my family and friends (Ja, moja rodzina i przyjaciele)
   • 2: Technology in everyday life (Technologia w życiu codziennym)
   • 3: Free-time activities (Czas wolny)
   • 4: Customs and festivals in Poland (Zwyczaje i święta w Polsce)
2. II Local, national, international and global areas of interest (Zainteresowania lokalne, narodowe, międzynarodowe i globalne)
   • 1: Home, town, neighbourhood and region (Dom, miasto, sąsiedztwo i region)
   • 2: Social issues (Problemy społeczne)
   • 3: Global issues (Problemy globalne)
   • 4: Travel and tourism (Podróże i turystyka)
3. III Current and future study and employment (Obecne i przyszłe studia i zatrudnienie)
   • 1: My studies (Moje studia)
   • 2: Life at school/college (Życie w szkole/na uczelni)
   • 3: Education post-16 (Edukacja po 16 roku życia)
   • 4: Jobs, career choices and ambitions (Praca, wybory zawodowe i ambicje)

Egzaminy A-level: Jakie tematy składają się na program?

Program A-level obejmuje następujące tematy:

• Aspects of Polish-speaking society: past and current trends (Aspekty społeczeństwa polskojęzycznego: trendy przeszłe i obecne)
  • The Polish family (Polska rodzina)
  • The evolution of the digital world in Poland (Ewolucja świata cyfrowego w Polsce)
• Aspects of Polish-speaking society: past and current issues (Aspekty społeczeństwa polskojęzycznego: problemy przeszłe i obecne)
  • Social diversity and mobility in Poland (Różnorodność społeczna i mobilność w Polsce)
  • Impact of emigration on Polish society (Wpływ emigracji na społeczeństwo polskie)
• Artistic culture in the Polish-speaking world past and present (Kultura artystyczna w świecie polskojęzycznym dawniej i dziś)
  • Festivals and traditions (Festiwale i tradycje)
  • Polish cultural life (Polskie życie kulturalne)
• Aspects of political life in the Polish-speaking world past and present (Aspekty życia politycznego w świecie polskojęzycznym dawniej i dziś)
  • Poland and the European Union (Polska a Unia Europejska)
  • Polish politics and young people (Polska polityka i młodzi ludzie)
• Individual research project (Samodzielny projekt badawczy)

Tematy do projektu badawczego A-level (jeden do wyboru):

• Poland during the communist era (Polska w czasach komunizmu)
• Racism in Poland (Rasizm w Polsce)
• Tourism in Poland (Turystyka w Polsce)
• The resistance movement in Poland during World War II (Ruch oporu w Polsce podczas II wojny światowej)

Lektury i filmy do wyboru na A-level (dwie lektury lub lektura i film):

• Sławomir Mrożek: Tango
• Jarosław Iwaszkiewicz: Panny z Wilka oraz Brzezina
• Jerzy Andrzejewski: Popiół i diament
• Filmy: Katyń (reż. Andrzej Wajda, 2007), Przypadek (reż. Krzysztof Kieślowski, 1981)

Więcej informacji o programie egzaminacyjnym i materiały testowe znajdziesz na stronie AQA. Powodzenia wszystkim, którzy zdecydują się na egzaminy GCSE lub A-level z języka polskiego!

Renata Jarecka – autorka „Zeszytów Szkolnych” i wielu materiałów edukacyjnych, współautorka i redaktorka podręcznika „GCSE. Nowe Tematy”, dyrektorka Polskiej Szkoły Online, nauczycielka klas GCSE i A-level.

Co robi się na kursie językowym? Rozwijanie umiejętności językowych

Kursy językowe, niezależnie od języka, skupiają się na wszechstronnym rozwoju umiejętności językowych. Dotyczy to zarówno języka polskiego, jak i angielskiego, o którym wspomina drugi dostarczony tekst. Przyjrzyjmy się bliżej, co zazwyczaj oferuje kurs językowy:

Rozwijanie umiejętności słuchania i mówienia

Kluczowym elementem każdego kursu językowego jest rozwijanie umiejętności słuchania i mówienia. Uczniowie, niezależnie od wieku, uczą się poprzez dialogi, piosenki, gry językowe i zabawy. Te metody pomagają osłuchać się z językiem, poprawić wymowę i nauczyć się naturalnej intonacji. Regularne ćwiczenia konwersacyjne z lektorem i rówieśnikami pozwalają na praktyczne wykorzystanie zdobytej wiedzy i budowanie pewności siebie w komunikacji.

Rozwijanie umiejętności czytania i pisania

Kursy językowe rozwijają również umiejętności czytania i pisania. Program nauczania obejmuje różnorodne materiały dydaktyczne, takie jak książki, artykuły, komiksy i karty pracy. Uczniowie uczą się rozpoznawania i pisania liter, słów oraz prostych zdań, co stanowi fundament do bardziej zaawansowanych ćwiczeń językowych w przyszłości. Na wyższych poziomach kursy skupiają się na analizie tekstów, pisaniu esejów i innych form pisemnych.

Gramatyka i słownictwo

Gramatyka i słownictwo są integralną częścią nauki języka. Kursy językowe systematyzują wiedzę gramatyczną, ucząc zasad budowy zdań, czasów gramatycznych i innych struktur językowych. Rozwijanie słownictwa odbywa się poprzez tematyczne lekcje i ćwiczenia, obejmujące różne aspekty życia codziennego, zainteresowania i specjalistyczne dziedziny. Im bogatsze słownictwo, tym swobodniej można posługiwać się językiem.

Kultura i zwyczaje krajów

Kursy językowe często wprowadzają elementy kultury i zwyczajów krajów, w których dany język jest używany. Poznawanie tradycji, świąt, historii i codziennego życia w krajach anglojęzycznych, polskojęzycznych czy hiszpańskojęzycznych pomaga lepiej zrozumieć kontekst językowy i używać języka w bardziej naturalny sposób. Wiedza o kulturze wzbogaca proces nauki i motywuje do dalszego poznawania języka.

Interaktywne metody nauczania

Nowoczesne kursy językowe wykorzystują interaktywne metody nauczania. Lektorzy stosują multimedia, aplikacje edukacyjne, gry językowe i inne narzędzia, które angażują uczniów i sprawiają, że nauka jest ciekawa i efektywna. Interaktywne lekcje aktywizują uczniów, wspomagają przyswajanie wiedzy i rozwijanie umiejętności językowych.

Podsumowanie

Kurs językowy oferuje kompleksowe podejście do nauki języka, obejmujące wszystkie kluczowe aspekty – od podstaw języka, przez rozwijanie umiejętności słuchania, mówienia, czytania i pisania, po naukę gramatyki i słownictwa oraz poznawanie kultury. Dzięki interaktywnym metodom nauczania, nauka staje się angażująca i efektywna, co przekłada się na sukcesy w nauce języka.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Polski w brytyjskiej szkole: przywilej i szansa, możesz odwiedzić kategorię Edukacja.