Matura z Chemii 2025: Kluczowe Zmiany i Usunięte Tematy

Nadchodzą znaczące zmiany w maturze z chemii w roku 2025, które wpłyną na zakres materiału i sposób przygotowania uczniów do egzaminu dojrzałości. Nowa podstawa programowa, wprowadzana od września, przynosi uszczuplenie treści, eliminując pewne tematy wprowadzone w formule 2023. Te modyfikacje, zawarte w rozporządzeniu Pani Barbary Nowackiej, mają na celu usprawnienie procesu nauczania i dostosowanie egzaminu do realnych potrzeb uczniów. W niniejszym artykule przyjrzymy się szczegółowo, co konkretnie zostało usunięte z matury z chemii, jakie zmiany wprowadzono i jak te zmiany wpłyną na przygotowanie do egzaminu.

Co Zniknęło z Matury z Chemii 2025?

Zmiany w maturze z chemii dotyczą różnych obszarów, od atomów i stechiometrii, po chemię organiczną i środowisko. Poniżej przedstawiamy szczegółowy przegląd usuniętych i zmodyfikowanych zagadnień:

Atomy, Cząsteczki i Stechiometria Chemiczna

W tym obszernym dziale doszło do istotnych uproszczeń. Zamiast rozbudowanego punktu dotyczącego odczytywania danych z Układu Okresowego i obliczania średniej masy atomowej, pozostał jedynie pojedynczy punkt – „stosuje pojęcie masy atomowej”. Co więcej, usunięto temat czasu połowicznego rozpadu, który wcześniej był elementem tego działu.

Budowa Atomu

Z podstawy programowej usunięto wyjaśnianie modelu kwantowo-mechanicznego atomu. Choć model ten jest kluczowy dla głębszego zrozumienia budowy atomu, uznano, że jego szczegółowe omawianie na poziomie maturalnym jest zbyt trudne i niekonieczne.

Wiązania Chemiczne

W tym dziale wprowadzono zmiany porządkowe. Wcześniej, określanie rodzaju wiązania na podstawie elektroujemności i właściwości fizycznych było wymagane w osobnych punktach. Teraz, połączono to w jeden punkt – „określa rodzaj wiązania”. Maturzysta nadal musi znać kryterium elektroujemności oraz właściwości fizyczne kryształów tworzonych przez cząsteczki o danym typie wiązań. Usunięto natomiast mechanizmy tworzenia się wiązania kowalencyjnego i jonowego. Zmiana porządkowa dotknęła również wnioskowania o rodzaju wiązań na podstawie właściwości fizycznych kryształów, co zostało uproszczone do „porównuje właściwości fizyczne kryształów”.

Kinetyka i Statyka Chemiczna. Energetyka Reakcji Chemicznych

W obszarze kinetyki i energetyki reakcji chemicznych zrezygnowano ze szkicowania funkcji szybkości reakcji od czasu oraz stężenia reakcji I rzędu od czasu (v(t) i c(t)). Usunięto również fragment dotyczący wyjaśniania działania katalizatora na poziomie molekularnym oraz znajomość podziału układów na otwarty, zamknięty i izolowany. Istotną zmianą jest usunięcie prawa Hessa z wymagań maturalnych.

Roztwory

W dziale o roztworach, zmodyfikowano wymaganie „wymienia różnice we właściwościach układów homo- i heterogenicznych” na „rozróżnia układy homo- i heterogeniczne”. Dodatkowo, opis tworzenia się emulsji został przeniesiony z działu „Chemia wokół nas” do tego działu, co porządkuje strukturę materiału.

Systematyka Związków Nieorganicznych

W systematyce związków nieorganicznych, uszczegółowiono właściwości wodorków, które należy znać (LiH, CH₄, NH₃, H₂O, HF, H₂S, HCl, HBr, HI). Usunięto fragment „opisuje typowe właściwości wodorków 17. grupy”, ponieważ jest on zawarty w bardziej szczegółowym punkcie. Zrezygnowano z klasyfikacji wodorotlenków i ich charakteru (zasadowy, amfoteryczny), zastępując to punktem „projektuje i przeprowadza doświadczenie, wykazujące charakter chemiczny wodorotlenków”. Oznacza to, że nie trzeba znać pełnej klasyfikacji, ale trzeba rozumieć, które wodorotlenki są zasadowe, a które amfoteryczne. Usunięto także uzasadnianie zmiany mocy kwasów beztlenowych i tlenowych, co oznacza, że maturzysta nie musi już wiedzieć, dlaczego np. H₂SO₃ jest słabszy niż H₂SO₄.

Reakcje Utleniania i Redukcji

Z działu o reakcjach redoks usunięto „przewiduje przebieg reakcji redox związków organicznych”, rozbijając to na bardziej szczegółowe punkty w działach chemii organicznej.

Elektrochemia. Ogniwa

W elektrochemii, zmieniono wymaganie znajomości procesu korozji i działania źródeł prądu stałego na „wyszukuje, porządkuje i porównuje informacje”. To istotna zmiana, ponieważ oznacza, że te zagadnienia mogą pojawić się na maturze co najwyżej jako „czytanki”, czyli zadania z informacją wstępną.

Metale, Niemetale i Ich Związki

Usunięto zachowanie metali wobec tlenu, co oznacza, że nie trzeba szczegółowo znać reakcji spalania konkretnych metali. Nadal jednak trzeba znać tworzenie się tlenków, nadtlenków i ponadtlenków I i II grupy Układu Okresowego. Usunięto również reakcje metali ze stężonym kwasem siarkowym(VI), ograniczając kwasy utleniające do kwasu azotowego(V) (stężonego i rozcieńczonego). Zrezygnowano z projektowania doświadczenia porównującego aktywność metali, choć nadal trzeba to rozumieć. Usunięto także znajomość reakcji chloru z wodą i projektowanie doświadczenia porównującego aktywność niemetali (również z zachowaniem konieczności rozumienia tego zjawiska).

Zastosowania Wybranych Związków Nieorganicznych

W tym dziale, wiele wymagań zmieniono na „wyszukuje, porządkuje i porównuje informacje”, co oznacza, że znajomość tych zagadnień będzie sprawdzana w formie zadań z informacją wstępną. Dotyczy to odmian tlenku krzemu(IV) i ich zastosowań, procesu produkcji szkła, właściwości i zastosowania skał wapiennych (wapień, marmur, kreda), właściwości i zastosowania skał gipsowych oraz składu nawozów. Usunięto natomiast opis mechanizmu krasowienia skał wapiennych i znajomość nazw mineralogicznych soli wapnia.

Wstęp do Chemii Organicznej

Usunięto punkt „wyjaśnia i stosuje założenia teorii strukturalnej budowy związków organicznych”, argumentując, że jest on zawarty w dalszych punktach. Uściślono, że uczeń musi umieć sklasyfikować węglowodór jako nasycony, nienasycony, cykliczny lub aromatyczny. Zmieniono „przedstawia zmiany właściwości fizycznych w szeregach homologicznych” na „analizuje”, co sugeruje, że teraz ważniejsze jest wyjaśnianie trendów niż ich pamięciowe opanowanie. Doprecyzowano, że uczeń „analizuje i porównuje właściwości różnych izomerów konstytucyjnych”, z naciskiem na umiejętność ich wyjaśniania.

Węglowodory

Usunięto punkt o nazwach węglowodorów (ponieważ jest to uwzględnione w ogólnym punkcie dotyczącym nazewnictwa związków organicznych). Z chemii alkinów usunięto trimeryzację etynu. Znajomość klasyfikacji tworzyw na duroplasty i termoplasty zmieniono na „wyszukuje, porządkuje i porównuje informacje”. Usunięto zapisywanie ciągu reakcji syntezy benzenu z węgla (w związku z usunięciem trimeryzacji etynu). Doprecyzowano, że należy znać właściwości chemiczne benzenu i toluenu. Usunięto reakcję katalitycznego uwodornienia węglowodorów aromatycznych. Doprecyzowano, jakie równania reakcji pochodnych benzenu należy umieć pisać – chlorowcowania i nitrowania. Zmieniono „opisuje procesy destylacji ropy naftowej i pirolizy węgla kamiennego” na „wyszukuje, porządkuje i porównuje informacje”, choć nadal trzeba znać produkty destylacji ropy. Usunięto punkt o uzasadnieniu konieczności prowadzenia krakingu i reformingu w przemyśle.

Hydroksylowe Pochodne Węglowodorów – Alkohole i Fenole

Usunięto punkt o nazwach alkoholi i fenoli (ponieważ jest to uwzględnione w ogólnym punkcie dotyczącym nazewnictwa). Zmieniono „projektuje i przeprowadza doświadczenie odróżniające alkohole od fenoli (reakcje kwas-zasada i z FeCl₃)” na „na podstawie wyników doświadczenia klasyfikuje substancję do alkoholi lub fenoli”. Oznacza to nacisk na interpretację wyników doświadczeń. Zmieniono „porównuje metody otrzymywania, właściwości fizyczne i chemiczne oraz zastosowania alkoholi i fenoli” na „wyszukuje, porządkuje i porównuje informacje”.

Związki Karbonylowe – Aldehydy i Ketony

Uściślono definicję aldehydów i ketonów, wskazując, że różnią się położeniem grupy karbonylowej (na końcach lub w środku łańcucha węglowego), a nie samą obecnością grupy aldehydowej lub ketonowej. Usunięto punkt o nazwach aldehydów i ketonów. Zmieniono „porównuje metody otrzymywania, właściwości fizyczne i chemiczne oraz zastosowania aldehydów i ketonów” na „wyszukuje, porządkuje i porównuje informacje”.

Kwasy Karboksylowe

Usunięto punkt o nazwach kwasów karboksylowych. Usunięto właściwości redukujące kwasu metanowego HCOOH. Zmieniono „projektuje i przeprowadza doświadczenie porównujące moc kwasów” na „na podstawie wyników doświadczenia porównuje moc kwasów”. Zmieniono punkty o znajomości zastosowań kwasów karboksylowych, właściwościach hydroksykwasów i tworzenia laktonów na „wyszukuje, porządkuje i porównuje informacje”. Usunięto punkt o projektowaniu doświadczenia wskazującego podobieństwo we właściwościach chemicznych kwasów nieorganicznych i organicznych. Usunięto także hydrolizę soli.

Estry i Tłuszcze

Usunięto punkt o nazwach estrów i tłuszczy. Do punktu „wyjaśnia i porównuje przebieg hydrolizy” dodano również tłuszcze. Następnie usunięto reakcję hydrolizy kwasowej tłuszczu i zmydlania (zmiana porządkowa). Usunięto punkt o znajomości właściwości fizycznych i zastosowania tłuszczów. Zmieniono „wyjaśnia proces usuwania brudu” na „wyszukuje, porządkuje i porównuje informacje”. Usunięto punkt o opisie wpływu twardości wody na proces usuwania brudu i reakcję utwardzania tłuszczów. Zmieniono „wymienia właściwości fizyczne, chemiczne i zastosowania tłuszczów” na „wyszukuje, porządkuje i prezentuje”.

Związki Organiczne Zawierające Azot

Usunięto reakcje otrzymywania amin i reakcje S_E aniliny. Usunięto zagadnienia dotyczące amidów i mocznika (choć reakcje tworzenia amidów mogą być omawiane w ramach właściwości kwasów karboksylowych). Zmieniono „projektuje doświadczenia badające właściwości kwasowo-zasadowe aminokwasów” na „opisuje właściwości kwasowo-zasadowe aminokwasów”.

Białka

W dziale o białkach, większość zagadnień może pojawić się tylko jako „czytanki”. Nadal obowiązują koagulacja oraz próby biuretowa i ksantoproteinowa. Zmieniono „opisuje budowę białek” na „wyszukuje, porządkuje i prezentuje” oraz podobnie punkt o budowie drugo- i trzeciorzędowej białek.

Cukry

Zmieniono „wskazuje pochodzenie cukrów prostych” na „wyszukuje, porządkuje i prezentuje”. Usunięto „opisuje właściwości glukozy i fruktozy, wskazuje ich podobieństwa i różnice”, hydrolizę polisacharydów i fermentację.

Chemia Wokół Nas

Dział „Chemia wokół nas” w całości został przekształcony na „wyszukuje, porównuje i prezentuje”. W elementach ochrony środowiska, usunięto znajomość środków ochrony roślin.

Wpływ Zmian na Maturę i Przygotowania

Zmiany w maturze z chemii 2025 mają kilka istotnych konsekwencji dla uczniów przygotowujących się do egzaminu. Przede wszystkim, zakres materiału uległ uszczupleniu, co może być postrzegane jako pozytywna wiadomość. Usunięcie niektórych trudniejszych i mniej istotnych zagadnień powinno ułatwić naukę i skupienie się na kluczowych koncepcjach. Przeniesienie niektórych tematów do kategorii „wyszukuje, porządkuje i porównuje informacje” oznacza, że na egzaminie mogą one wystąpić w formie zadań z informacją wstępną, co zwalnia uczniów z konieczności dogłębnego zapamiętywania szczegółów, a kładzie nacisk na umiejętność analizy i interpretacji danych.

Warto podkreślić, że choć niektóre tematy zostały usunięte, podstawowe koncepcje chemiczne nadal pozostają kluczowe. Zmiany te nie oznaczają, że matura z chemii stanie się łatwiejsza, ale raczej, że nacisk zostanie przesunięty na zrozumienie fundamentalnych zasad i umiejętność ich zastosowania w praktycznych sytuacjach. Dla maturzystów oznacza to konieczność dostosowania strategii nauki. Zamiast skupiać się na pamięciowym opanowaniu dużej ilości szczegółów, warto skoncentrować się na zrozumieniu mechanizmów reakcji, zależności między właściwościami substancji a ich strukturą, oraz umiejętności rozwiązywania problemów chemicznych. Warto również wykorzystać zadania z informacją wstępną jako okazję do ćwiczenia umiejętności analizy tekstu i wyciągania wniosków na podstawie podanych danych.

Podsumowanie

Matura z chemii w 2025 roku będzie różnić się od poprzednich edycji. Kluczowe zmiany obejmują usunięcie pewnych tematów, uproszczenie wymagań w niektórych obszarach oraz przesunięcie nacisku na umiejętności analizy i interpretacji informacji. Maturzyści powinni dokładnie zapoznać się z nową podstawą programową i dostosować swoje przygotowania do zmienionych wymagań. Skupienie się na zrozumieniu kluczowych koncepcji chemicznych, rozwijanie umiejętności rozwiązywania problemów i ćwiczenie zadań z informacją wstępną to klucz do sukcesu na maturze z chemii w nowej formule. Pamiętaj, że matura próbna jest doskonałą okazją do sprawdzenia swojej wiedzy i oswojenia się z nowym formatem egzaminu.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Matura z Chemii 2025: Kluczowe Zmiany i Usunięte Tematy, możesz odwiedzić kategorię Edukacja.