Style uczenia się: co jest mitem, a co faktem?

Od ponad 30 lat w edukacji obecna jest koncepcja stylów uczenia się, wprowadzona przez Howarda Gardnera i jego teorię inteligencji wielorakich. Pedagodzy z entuzjazmem przyjęli tę ideę, a nauczanie dostosowane do stylów uczenia się stało się fundamentem planowania lekcji. Całe pokolenia uczniów doświadczyły edukacji, która miała być skrojona na miarę ich indywidualnych preferencji. Czy jednak to podejście przyniosło oczekiwane korzyści?

Mit stylów uczenia się a rzeczywistość szkolna

Badania naukowe coraz częściej podważają skuteczność przypisywania uczniom konkretnych stylów uczenia się. Już w 2006 roku kanadyjscy badacze, Gregory P. Krätzig i Katherine D. Arbuthnott, w artykule opublikowanym w „Journal of Educational Psychology” wykazali brak korelacji między stylami uczenia się a osiągnięciami szkolnymi. Sugerowana przez zwolenników stylów uczenia się hipoteza, że uczniowie wizualni najlepiej przyswajają materiał w formie obrazkowej, słuchowcy werbalny, a kinestetycy poprzez działanie, nie znalazła potwierdzenia w badaniach. Różnice w zdolnościach uczniów mogą wynikać z zupełnie innych czynników niż zdiagnozowany styl uczenia się. Łatwość w opanowaniu gry w koszykówkę może być związana z wzrostem ucznia, a nie z kinestetycznym stylem uczenia się.

Preferencje uczniów a efektywność nauki

Niewątpliwie uczniowie mają swoje preferencje dotyczące sposobów uczenia się. Niektórzy wolą uczyć się wizualnie, inni słuchowo, a jeszcze inni poprzez działanie. Jednak te preferencje nie przekładają się bezpośrednio na efektywność nauki. Obejrzenie filmu edukacyjnego czy wysłuchanie wykładu nie gwarantuje trwałego przyswojenia wiedzy. Szybkie „wychwycenie” informacji nie jest równoznaczne z jej trwałym zapamiętaniem i zrozumieniem. Style uczenia się odzwierciedlają raczej preferencje dotyczące aktywności edukacyjnych, które odwołują się do mocnych stron ucznia i jego nawyków ukształtowanych w toku edukacji. Te nawyki zależą od wielu czynników, takich jak osobowość ucznia, jego pochodzenie, samoocena, uwaga i oczekiwania nauczycieli.

Model lekcji 4ALL: Różnorodność zamiast etykietowania

Model lekcji 4ALL wychodzi naprzeciw indywidualnym różnicom między uczniami, uwzględniając ich preferencje, ale nie zamyka ich w sztywnych ramach stylów uczenia się. Zakłada, że wszyscy uczniowie są zdolni do funkcjonowania we wszystkich stylach uczenia się, choć mogą mieć pewne naturalne inklinacje. Odpowiednio dobrane metody i formy pracy umożliwiają uczniom doświadczenie uczenia się w różnych obszarach, związanych z różnymi stylami. Nauczyciel, który nie koncentruje się na etykietowaniu uczniów, ale oferuje różnorodne strategie nauczania, pomaga im uczyć się łatwiej i efektywniej. Pokazuje im różne sposoby zdobywania wiedzy, co zwiększa ich motywację i zainteresowanie przedmiotem. Style uczenia się stają się w tym modelu strategiami instruktażowymi. Uczeń podejmuje działania, które są odpowiednie dla jego sposobu postrzegania i przetwarzania informacji, przechodząc przez „naturalny cykl uczenia się”: doświadczenie, refleksja, eksperymentowanie i asymilacja. Nauczyciel, łącząc informacje werbalne i wizualne, wzmacnia przekaz, ułatwiając zapamiętanie, zrozumienie i przywoływanie informacji. Uczeń, niezależnie od preferowanego stylu, ma możliwość dopasowania się do różnych etapów lekcji i wzmacniania obszarów, które są dla niego mniej naturalne. Takie podejście wspiera rozwój zrównoważonych strategii uczenia się i buduje poczucie własnej skuteczności uczniów.

Czy istnieje lepszy styl uczenia się?

Odpowiedź brzmi: nie. Żaden styl uczenia się nie jest lepszy od drugiego. Każdy ma swoje mocne i słabe strony. Nie należy identyfikować ucznia z jednym stylem, ale wykorzystywać różnorodne metody i formy pracy, aby dotrzeć do wszystkich. Przygotowując uczniów do zadań edukacyjnych, musimy pomóc im dostosować się i funkcjonować również w stylach, które nie są ich ulubionymi. Model lekcji 4ALL ma na celu zapoznanie uczniów ze wszystkimi stylami uczenia się, dając im jednocześnie możliwość uczenia się w sposób dla nich najbardziej komfortowy.

Charakterystyka stylów uczenia się: Czuciowcy, Teoretycy, Działacze, Kreatywni

Czuciowcy

Czuciowcy najlepiej uczą się poprzez doświadczenie i refleksję. Analizują własne przeżycia i wiedzę, poświęcając czas na zastanowienie się nad sensem i znaczeniem informacji. Uczą się poprzez słuchanie opinii innych, dzielenie się pomysłami i współpracę. Charakteryzuje ich rozwinięta wyobraźnia, wnikliwość i wrażliwość na atmosferę. Szukają zaangażowania i chętnie pełnią role mentorów i liderów. Budują zaufanie poprzez interakcje osobiste i postrzegają pojęcia intuicyjnie, poprzez doświadczenie. Wykorzystują wspomnienia i wcześniejszą wiedzę, potrzebując czasu na refleksję. Zadają pytania „dlaczego?” i uczą się od szczegółu do ogółu, analizując temat z różnych perspektyw.

Najlepsze warunki do nauki dla czuciowców:

• Sytuacje dydaktyczne, które pokazują cel nauki i jej znaczenie.
• Połączenie treści z życiem osobistym.
• Dyskusje i praca zespołowa.
• Możliwość wyboru.

Najgorsze warunki do nauki dla czuciowców:

• Brak interakcji i pracy w grupach.
• Niewrażliwy nauczyciel.
• Debaty i wykłady.
• Testy na czas.
• Nacisk na umiejętności.
• Brak czasu na refleksję.
• Bezosobowe prezentacje.
• Polecenia „po prostu to zrób”.
• Pozbawione koloru otoczenie.
• Bierność i zadania wymagające przestrzegania porządku.

Teoretycy

Teoretycy najlepiej uczą się poprzez refleksję i abstrakcyjne myślenie. Dobrze odnajdują się w tradycyjnej szkole, osiągają cele i przyswajają regułki. Integrują obserwacje z wiedzą, tworząc teorie i pojęcia. Są rzetelni, pracowici i tolerują wiedzę ekspercką, podchodząc nieufnie do subiektywnych osądów. Chcą być kompetentni i dokładni, ucząc się systematycznie. Analizują problem przed wyciągnięciem wniosków, dążąc do abstrakcji i uprzedmiotowienia doświadczeń. Tworzą modele teoretyczne i scalają obserwacje. Mniej interesują ich uczucia, preferując myślenie i przetwarzanie informacji. Uczą się od szczegółu do ogółu, pytając „co muszę wiedzieć?” Preferują wykłady i dyskusje z nauczycielem, stosując rozumowanie indukcyjne.

Najlepsze warunki do nauki dla teoretyków:

• Przekazywanie rzetelnej wiedzy w sposób ustrukturyzowany.
• Podawanie celów i rezultatów lekcji na początku.
• Staranne notatki.
• Czytanie tekstów źródłowych.
• Wykłady ekspertów.
• Badanie informacji z wiarygodnych źródeł.
• Szukanie rozbieżności we wzorcach.

Najgorsze warunki do nauki dla teoretyków:

• Odchodzenie od tematu.
• Niejasność i brak logicznego przekazu.
• Projekty i praca w grupach.
• Oceny za pracę grupową.
• Subiektywizm.
• Mała tolerancja na krytykę.
• Brak tolerancji dla nieuczciwości.
• Aktywności bezcelowe i zagłębianie się w uczucia.

Działacze

Działacze najlepiej uczą się poprzez abstrakcyjne uogólnienia i aktywne eksperymentowanie. Zdobywają wiedzę poprzez analizę doświadczeń i ocenę użyteczności informacji. Integrują nowe treści poprzez testowanie i ćwiczenia praktyczne, szybko osiągając mistrzostwo. Doskonale rozwiązują problemy, pracują zgodnie z harmonogramem i dotrzymują terminów. Chcą być postrzegani jako kompetentni i chętnie pomagają innym. Szybko rozwiązują problemy, często samodzielnie. Pytają „jak?”, potrzebując zrozumieć praktyczne zastosowanie wiedzy. Lubią fakty i natychmiastowe efekty, preferując działanie nad teorię. Są precyzyjni i preferują testy wielokrotnego wyboru. Stosują rozumowanie dedukcyjne.

Najlepsze warunki do nauki dla działaczy:

• Sytuacje, w których samodzielnie szukają odpowiedzi na pytania oparte na doświadczeniu.
• Wiedza prezentowana jako okazja do wykazania się.
• Ćwiczenia praktyczne i samodzielne rozwiązywanie problemów.
• Zadania umożliwiające zastosowanie wiedzy w praktyce.

Najgorsze warunki do nauki dla działaczy:

• Szybkie podawanie odpowiedzi przez nauczyciela.
• Żmudne analizowanie długich tekstów.
• Spisywanie treści z tablicy.
• Długie wykłady.
• Uczenie się na pamięć.
• Siedzenie w jednym miejscu.
• Brak ćwiczeń praktycznych.
• Praca w grupie i rozmowy o uczuciach.

Kreatywni i dynamiczni

Kreatywni i dynamiczni uczniowie najlepiej uczą się poprzez konkretne doświadczenia i aktywne eksperymentowanie. Szukają wyzwań, lubią naukę poprzez próby i błędy oraz ryzyko. Nie znoszą monotonii i rutyny, łącząc doświadczenia z przyszłymi możliwościami. Uczą się poprzez samopoznanie, adaptację wiedzy i szukanie nowych dróg. Odnajdują się w chaotycznych sytuacjach, wpływając na innych i prezentując wiedzę. Są urodzonymi liderami, budując zaufanie komunikacją i otwartością. Potrafią wprowadzać plany w życie i eksperymentować, angażując się w nowe doświadczenia. Ryzykują i adaptują się do nowych warunków, przekładając wiedzę na życie codzienne. Pytają „co, jeśli?”, szukając innowacji.

Najlepsze warunki do nauki dla kreatywnych:

• Możliwość kreatywnego stosowania wiedzy.
• Zachęcanie do szukania nowych możliwości.
• Działania pozwalające wykorzystać wiedzę poza szkołą.
• Premiowanie otwartości, innowacyjności i kreatywności.
• Pomoc w realizacji marzeń.

Najgorsze warunki do nauki dla kreatywnych:

• Długie wykłady.
• Nauczyciel w centrum uwagi.
• Rutyna i sztywność.
• Formalność i cisza.
• Brak pomocy wizualnych.
• Regułki i definicje.
• Typowe zadania.
• Brak innych rozwiązań.
• Brak miejsca na indywidualizm i kreatywność.
• Brak interdyscyplinarnych powiązań.

Podsumowanie: Różnorodność metod kluczem do efektywnej nauki

Model lekcji 4ALL, uwzględniając różnorodne style uczenia się, tworzy ramy dla nauczycieli, pozwalając na planowanie, wdrażanie i ocenianie działań dydaktycznych w sposób dostosowany do potrzeb wszystkich uczniów. Wykorzystując różnice w postrzeganiu i przetwarzaniu informacji, model ten dostosowuje metody i formy pracy, docierając do każdego ucznia. Tradycyjne nauczanie, często faworyzujące styl teoretyczny, programuje uczniów do uczenia się „pod sznurek”, według jasnych instrukcji. System ten, stworzony dla jednego „rozmiaru”, najlepiej służy uczniom o preferencjach teoretycznych. Pozostali uczniowie – czuciowcy, działacze i kreatywni – mogą mieć trudności w tradycyjnym systemie, szukając pomocy korepetytorów lub pozostając poza systemem. Kluczem do efektywnej edukacji jest różnorodność metod i form pracy, uwzględniająca potrzeby i preferencje wszystkich uczniów, ale nie ograniczająca ich do sztywnych ram stylów uczenia się.

Kwestionariusz stylów uczenia się

Poniższy kwestionariusz ma pomóc w określeniu, które składowe stylów uczenia się są charakterystyczne dla danego ucznia. Składa się z 13 pytań. Przypisz punkty (od 4 do 1) zdaniom w każdym pytaniu, oceniając, które zdanie najlepiej opisuje Twój sposób uczenia się (4 punkty), a które najmniej (1 punkt).

1. Najbardziej lubię się uczyć, kiedy …
   1. mogę współpracować z innymi, wspólnie omawiać pomysły,
   2. ekspert opowiada,
   3. wykonuję jakieś czynności związane z omawianym zagadnieniem,
   4. mogę rozwiązywać zadania metodą prób i błędów.
2. Kiedy uczę się, potrzebuję wiedzieć…
   1. dlaczego to dla mnie ważne,
   2. czego będę się uczyć,
   3. jak to działa,
   4. jak mogę to wykorzystać w życiu codziennym.
3. Kiedy kupuję nowy laptop/telefon komórkowy…
   1. rozmawiam z kimś o tym, co zrobię i jak go będę używać,
   2. czytam instrukcję obsługi, jak używać go prawidłowo,
   3. od razu włączam laptopa, szkoda mi czasu na czytanie instrukcji,
   4. zastanawiam się, co do niego podłączyć i jaki zrobić z niego użytek.
4. Myślę, że jestem...
   1. spontaniczna/-y i przyjacielska/-i,
   2. ciekawa/-y świata,
   3. praktyczna/-y,
   4. pomysłowa/-y.
5. Kiedy się uczę, lubię…
   1. oglądać i rozmawiać,
   2. słuchać,
   3. robić,
   4. poszukiwać.
6. Moi rówieśnicy mówią o mnie, że jestem…
   1. czuła/-y,
   2. logiczna/-y,
   3. produktywna/-y,
   4. twórcza/-y.
7. Najważniejszy dla mnie etap nauczania to ten, kiedy mogę…
   1. pracować w grupach, w których czuję się komfortowo,
   2. rozwijać wiedzę,
   3. zamieniać teorię w praktykę,
   4. poszukiwać nowych rozwiązań.
8. Kiedy pobieram naukę pływania na basenie…
   1. obserwuję, jak inni pływają,
   2. słucham tłumaczeń instruktora,
   3. od razu wskakuję do wody,
   4. zastanawiam się, jak można połączyć styl żabki ze stylem motylkowym.
9. Moje motto:
   1. płynąć z prądem,
   2. kontynuować aż do wyczerpania tematu,
   3. opracować plan i trzymać się go do końca,
   4. pracować według własnego porządku i zmieniać w razie potrzeby.
10. Jestem szczęśliwa/-y, kiedy…
    1. czuję się akceptowana/-y w trakcie współpracy,
    2. mam szansę rozwiązać wszystkie wątpliwe kwestie,
    3. zakończę zadanie sprawnie i zgodnie z harmonogramem,
    4. mogę decydować o tym, co mnie interesuje.
11. Najlepiej definiują mnie…
    1. empatia, duża wyobraźnia, intuicja,
    2. logiczne myślenie, systematyczność, umiejętność analizowania,
    3. dobra organizacja, koncentracja na szczegółach, działanie,
    4. ryzyko, innowacja, indywidualizm.
12. Moim największym atutem jest…
    1. umiejętność słuchania,
    2. refleksyjne myślenie,
    3. praktyczność,
    4. entuzjazm.
13. Najlepsze środowisko uczenia:
    1. znam powód uczenia się,
    2. wiem, ile muszę się nauczyć,
    3. poruszane problemy wiążą się z życiem codziennym,
    4. mogę zmienić to, czego się uczę.

Po wypełnieniu kwestionariusza, zsumuj punkty dla każdej litery (a, b, c, d). Najwyższa suma punktów wskazuje na Twój preferowany styl uczenia się.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Style uczenia się: co jest mitem, a co faktem?, możesz odwiedzić kategorię Edukacja.