Dodatkowy Zasiłek Opiekuńczy: Komu i Kiedy Przysługuje?

W życiu każdego rodzica i opiekuna mogą zdarzyć się sytuacje, w których konieczne jest zapewnienie dodatkowej opieki swoim bliskim. W odpowiedzi na te potrzeby, państwo polskie przewiduje dodatkowy zasiłek opiekuńczy, stanowiący istotne wsparcie finansowe w określonych okolicznościach. Niniejszy artykuł szczegółowo omawia, komu i kiedy przysługuje to świadczenie, jakie warunki należy spełnić oraz jakie zmiany czekają nas w systemie zasiłków opiekuńczych w najbliższej przyszłości.

Komu przysługuje dodatkowy zasiłek opiekuńczy?

Dodatkowy zasiłek opiekuńczy jest świadczeniem skierowanym do ubezpieczonych rodziców i opiekunów, którzy muszą sprawować osobistą opiekę nad dziećmi lub osobami niepełnosprawnymi w konkretnych sytuacjach kryzysowych. Warto zaznaczyć, że pierwotnie dodatkowy zasiłek opiekuńczy był silnie związany z sytuacją pandemii COVID-19, jednak jego zakres został rozszerzony i obejmuje również inne okoliczności.

Opieka nad dziećmi do lat 8

Ubezpieczony rodzic dziecka w wieku do 8 lat ma prawo do dodatkowego zasiłku opiekuńczego, gdy osobiście opiekuje się dzieckiem w następujących przypadkach:

• Zamknięcie żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola, szkoły lub innej placówki, do której uczęszcza dziecko, z powodu COVID-19.
• Ograniczone funkcjonowanie placówek wymienionych powyżej w czasie trwania COVID-19, uniemożliwiające zapewnienie pełnej opieki (np. nauka hybrydowa).
• Brak możliwości sprawowania opieki przez nianię lub dziennego opiekuna z powodu COVID-19.

Opieka nad dziećmi niepełnosprawnymi

Dodatkowy zasiłek opiekuńczy przysługuje również rodzicom dzieci niepełnosprawnych, niezależnie od ich wieku do określonych granic. Świadczenie to obejmuje opiekę nad dziećmi:

• Do 16 lat, posiadającymi orzeczenie o niepełnosprawności.
• Do 18 lat, posiadającymi orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
• Do 24 lat, posiadającymi orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.

W tych przypadkach, dodatkowy zasiłek opiekuńczy jest przyznawany, gdy wystąpi jedna z poniższych sytuacji, ponownie związanych z zakłóceniami w normalnym funkcjonowaniu placówek opiekuńczych i edukacyjnych z powodu COVID-19:

• Zamknięcie żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola, szkoły (w tym szkół specjalnych i placówek w szpitalach lub jednostkach pomocy społecznej) lub innej placówki, do której uczęszcza dziecko.
• Ograniczone funkcjonowanie placówek uniemożliwiające zapewnienie pełnej opieki z powodu COVID-19 (np. nauka zdalna).
• Brak możliwości sprawowania opieki przez nianię lub dziennego opiekuna z powodu COVID-19.

Opieka nad dorosłymi osobami niepełnosprawnymi

Dodatkowy zasiłek opiekuńczy nie ogranicza się jedynie do opieki nad dziećmi. Przysługuje on również rodzicom lub opiekunom pełnoletnich osób niepełnosprawnych, którzy są zwolnieni z pracy z powodu konieczności zapewnienia opieki, gdy placówka, do której uczęszcza osoba niepełnosprawna, jest zamknięta lub działa w ograniczonym zakresie z powodu COVID-19. Dotyczy to szkół, ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych, ośrodków wsparcia, warsztatów terapii zajęciowej i innych placówek pobytu dziennego.

Co istotne, dodatkowy zasiłek opiekuńczy na dorosłe osoby niepełnosprawne przysługuje także wtedy, gdy placówka jest otwarta, ale nie może zapewnić opieki z powodu ograniczeń, np. limitu podopiecznych.

Komu dodatkowy zasiłek opiekuńczy nie przysługuje?

Istnieją pewne grupy osób, które nie są uprawnione do otrzymania dodatkowego zasiłku opiekuńczego. Należą do nich przede wszystkim:

• Rodzice lub opiekunowie dzieci powyżej 8 roku życia, które nie posiadają orzeczenia o niepełnosprawności lub o potrzebie kształcenia specjalnego.

Kiedy dodatkowy zasiłek opiekuńczy nie przysługuje?

Nawet jeśli spełniasz kryteria wiekowe i sytuacyjne, dodatkowy zasiłek opiekuńczy nie zostanie przyznany w pewnych okolicznościach. Kluczowym wyłączeniem jest sytuacja, gdy drugi rodzic lub opiekun może zapewnić opiekę dziecku lub osobie niepełnosprawnej. Przykłady takich sytuacji to:

• Drugi rodzic jest bezrobotny.
• Drugi rodzic korzysta z urlopu rodzicielskiego.
• Drugi rodzic korzysta z urlopu wychowawczego.

Zasadniczo, zasiłek ma na celu wsparcie w sytuacjach, gdy brak jest innej możliwości zapewnienia opieki. Jeśli taka możliwość istnieje w ramach rodziny, świadczenie nie jest przyznawane.

Jak uzyskać dodatkowy zasiłek opiekuńczy?

Aby otrzymać dodatkowy zasiłek opiekuńczy, konieczne jest złożenie oświadczenia. Procedura różni się w zależności od formy zatrudnienia:

• Pracownicy i zleceniobiorcy: składają oświadczenie do swojego płatnika składek, czyli pracodawcy lub zleceniodawcy.
• Osoby prowadzące działalność pozarolniczą i osoby współpracujące: składają oświadczenie bezpośrednio do ZUS. Mogą to zrobić elektronicznie poprzez Platformę Usług Elektronicznych (PUE) ZUS, wykorzystując wniosek ZAS-58.

Ważne: Bez złożenia oświadczenia, ani ZUS, ani płatnik składek nie wypłaci zasiłku. Należy pamiętać o terminowym złożeniu wszystkich wymaganych dokumentów.

Zasiłek opiekuńczy na opiekę nad zdrowym dzieckiem do 8 lat - przykłady

Zasiłek opiekuńczy przysługuje również w sytuacjach innych niż pandemia, na przykład w przypadku konieczności opieki nad zdrowym dzieckiem do lat 8, gdy stały opiekun nie może sprawować opieki z powodu choroby lub pobytu w szpitalu. Rozważmy dwa przykłady:

Przykład 1: Partnerka w szpitalu

Pracownik wychowuje 1,5 roczne dziecko z partnerką, która przebywa w szpitalu. Partnerka jest osobą bezrobotną. Czy pracownik ma prawo do zasiłku opiekuńczego?

Odpowiedź: Tak, pracownik ma prawo do zasiłku opiekuńczego na czas hospitalizacji partnerki. Zasiłek ten przysługuje w przypadku pobytu w szpitalu rodzica dziecka, który stale się nim opiekuje. Partnerka, mimo bycia bezrobotną, jest matką dziecka i osobą stale je opiekującą się. Pracownik ma prawo do zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie pobytu matki w szpitalu.

Przykład 2: Opieka po wyjściu partnerki ze szpitala

Po wyjściu partnerki ze szpitala, nadal jest ona chora i wymaga opieki. Czy pracownik może kontynuować pobieranie zasiłku opiekuńczego, tym razem z tytułu opieki nad partnerką?

Odpowiedź: Tak, pracownik może kontynuować pobieranie zasiłku opiekuńczego, ale tym razem z tytułu opieki nad zdrowym dzieckiem. Chora partnerka nie jest uznawana za domownika zdolnego do opieki nad dzieckiem. Jednak należy pamiętać o limitach zasiłku opiekuńczego: 60 dni w roku kalendarzowym na opiekę nad zdrowym dzieckiem i innymi członkami rodziny (w tym maksymalnie 14 dni na opiekę nad chorym członkiem rodziny).

W obu przypadkach kluczowe jest, aby w gospodarstwie domowym nie było innych osób mogących zapewnić opiekę dziecku. Łączny czas opieki w obu sytuacjach nie może przekroczyć 60 dni, a opieka nad chorą partnerką nie może przekroczyć 14 dni w ramach tego limitu.

Wymagane dokumenty

Dokumenty wymagane do uzyskania zasiłku opiekuńczego różnią się w zależności od powodu opieki:

Opieka nad zdrowym dzieckiem (gdy stały opiekun chory lub w szpitalu)

• Wniosek o zasiłek opiekuńczy (np. formularz Z-15A).
• Zaświadczenie lekarskie wystawione pracownikowi na zwykłym druku lub jego kopia potwierdzona za zgodność z oryginałem. Zaświadczenie powinno zawierać: imię i nazwisko chorego opiekuna, okres i przyczynę konieczności opieki, dane dziecka oraz pieczątkę i podpis lekarza.

Opieka nad chorym członkiem rodziny (np. partnerką po wyjściu ze szpitala)

• Wniosek o zasiłek opiekuńczy (np. formularz Z-15B).
• Zaświadczenie lekarskie ZUS ZLA wystawione pracownikowi przez lekarza leczącego chorego członka rodziny.

Zmiany w zasiłkach opiekuńczych w 2024 roku

Rok 2024 przynosi istotne zmiany w systemie świadczeń opiekuńczych w Polsce. Warto zwrócić uwagę na zmiany dotyczące specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego w związku z wprowadzeniem nowego świadczenia wspierającego.

Specjalny zasiłek opiekuńczy - zmiany od 2024

Od 1 stycznia 2024 roku specjalny zasiłek opiekuńczy nie będzie już przyznawany. Został on uchylony w związku z wejściem w życie ustawy o świadczeniu wspierającym. Jednak osoby, które nabyły prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego do 31 grudnia 2023 roku, zachowają to prawo na dotychczasowych zasadach, ale nie dłużej niż do końca okresu, na który zasiłek został przyznany.

Istnieją przepisy przejściowe, które chronią prawa nabyte. Osoby pobierające specjalny zasiłek opiekuńczy przed 1 stycznia 2024 roku, mogą kontynuować jego pobieranie na dotychczasowych zasadach, nawet po tej dacie, pod pewnymi warunkami, np. w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, które jest kontynuacją poprzedniego.

Świadczenie pielęgnacyjne - zasady w 2024

Świadczenie pielęgnacyjne również ulega zmianom. Od 1 stycznia 2024 roku możliwe będzie pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego na starych lub nowych zasadach.

• Stare zasady: Opiekun, tak jak dotychczas, nie może podjąć pracy zarobkowej.
• Nowe zasady: Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi do ukończenia przez osobę z niepełnosprawnością 18 roku życia. Opiekun może podjąć pracę, jednocześnie pobierając świadczenie. Po osiągnięciu pełnoletności przez osobę niepełnosprawną, świadczenie pielęgnacyjne wygasa, a osoba niepełnosprawna może ubiegać się o świadczenie wspierające.

Opiekunowie, którzy nabyli prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przed 1 stycznia 2024 roku, mogą zachować to prawo na dotychczasowych warunkach, nawet po wejściu w życie nowych przepisów. Podobnie jak w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego, istnieją przepisy przejściowe chroniące prawa nabyte.

Podsumowanie

Dodatkowy zasiłek opiekuńczy stanowi ważne wsparcie dla rodzin w sytuacjach kryzysowych, szczególnie związanych z pandemią COVID-19 i jej skutkami dla funkcjonowania placówek opiekuńczych i edukacyjnych. Warto znać zasady jego przyznawania, aby móc skorzystać z tego świadczenia w razie potrzeby. Jednocześnie, należy być świadomym zmian w systemie zasiłków opiekuńczych, które wchodzą w życie w 2024 roku, szczególnie w kontekście specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku wątpliwości, zawsze warto skonsultować się z ZUS lub specjalistą ds. świadczeń socjalnych, aby uzyskać aktualne i szczegółowe informacje dostosowane do indywidualnej sytuacji.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy dodatkowy zasiłek opiekuńczy przysługuje na opiekę nad zdrowym dzieckiem?

Tak, w określonych sytuacjach, np. gdy stały opiekun (matka/ojciec) jest chory lub przebywa w szpitalu.

Czy mogę otrzymać dodatkowy zasiłek opiekuńczy, jeśli pracuję na część etatu?

Tak, zasiłek przysługuje osobom ubezpieczonym, niezależnie od wymiaru czasu pracy, o ile spełnione są pozostałe warunki.

Jak długo mogę pobierać dodatkowy zasiłek opiekuńczy na dziecko?

Okres pobierania zasiłku zależy od konkretnej sytuacji i limitów rocznych zasiłku opiekuńczego (np. 60 dni na opiekę nad zdrowym dzieckiem i innymi członkami rodziny).

Gdzie znajdę formularz wniosku o dodatkowy zasiłek opiekuńczy?

Formularze wniosków (np. Z-15A, Z-15B) są dostępne na stronie internetowej ZUS oraz w placówkach ZUS.

Co się stanie z moim specjalnym zasiłkiem opiekuńczym po 1 stycznia 2024 roku?

Jeśli nabyłeś prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przed 1 stycznia 2024 roku, zachowasz to prawo na dotychczasowych zasadach, ale nie dłużej niż do końca okresu, na który zasiłek został przyznany. Nowe wnioski o ten zasiłek nie będą przyjmowane od 1 stycznia 2024 roku.

Jeśli chcesz poznać inne artykuły podobne do Dodatkowy Zasiłek Opiekuńczy: Komu i Kiedy Przysługuje?, możesz odwiedzić kategorię Edukacja.